Afetler ve acil durumlar, bireylerin yaşamlarını aniden, yoğun ve çok katmanlı biçimde etkilerken fiziksel, sosyal ve psikolojik sonuçlar doğurabiliyor. Depremler, seller, savaşlar gibi travmalar bireylerin üzerinde fiziksel yıkımının yanı sıra derin ve uzun süreli etkiler bırakıyor.
Bu tür kriz ortamlarında her yaştan bireyin psikolojik tehdit altında olmasının kaçınılmaz olduğuna dikkat çeken Maya Vakfı Kıdemli Klinik Koordinasyon Sorumlusu ve Klinik Psikolog Melisa Varol, afet sonrası travmatik belirtilerin sosyal desteğe erişimi kısıtlı ve hassas gruplar üzerinde çok daha yoğun yaşandığına işaret etti.
SOSYAL DESTEK Kriz durumlarında yaşanan kayıplar ile yoğun stresin bireylerde suçluluk, utanç, çaresizlik ve umutsuzluk gibi zorlayıcı duygulara neden olduğuna işaret eden Varol, bu duyguların bireylerin baş etme kapasitelerini ciddi şekilde zayıflattığına değinirken, geniş aile sistemleri ve mahalle dayanışma ağları gibi sosyal destek yapılarının zayıfladığında toplumsal refahın bozulduğunu ve psikolojik etkilerin derinleştiğini söyledi.
Uzun süreli stres döneminin özellikle çocukların gelişimini olumsuz etkilediği gibi ileriki yaşamlarında da hem fiziksel hem psikolojik sağlık sorunlarıyla karşı karşıya kalmasına sebep olabileceğinin altını çizen Varol, "Bu durum temel eğitim süreçlerini de sekteye uğratıyor. Aynı zamanda depresyon, travma sonrası stres bozukluğu, alkol ve madde kullanımı gibi ruh sağlığı sorunları kriz dönemlerinde daha sık görülüyor. Bu durum bireylerin sadece kendi yaşamlarını değil, başkalarına bakım verme yetilerini de etkiliyor. Ciddi psikiyatrik bozuklukları ya da gelişimsel engelleri olan bireyler ihmal, evsizlik, şiddet ve dışlanma gibi yüksek düzeyde riskler taşıyor" ifadesinde bulundu.
Ruh sağlığı ve psikososyal destek çalışmalarının (MHPSS), bireylerin ve toplulukların travmaya verdiği tepkileri tanımayı, bu tepkilerle başa çıkmalarına yardımcı olmayı, yeniden bağ kurmalarını desteklemeyi ve iyileşme süreçlerine katkı sunmayı hedefleyen bir alan olarak öne çıktığına da işaret eden Varol, etkin bir MHPSS çalışmasının afet öncesi hazırlık aşamasından itibaren başlamasının gerektiği, acil durumlarda, ruh sağlığı sorunları riskini artırdığı için bu riskleri azaltmak adına hazırlık ve önleme döneminde yapılacağını söyledi.
RİSK YÖNETİMİ Afet risk yönetimi yaklaşımlarının, artık yalnızca müdahale odaklı değil önleyici ve proaktif eylemleri de içerecek biçimde şekillendiğine değinen Maya Vakfı Kıdemli Klinik Koordinasyon Sorumlusu ve Klinik Psikolog Melisa Varol, "Ruh sağlığı hizmetlerinin afet hazırlık ve müdahale planlarına entegre edilmesi, toplumların gelecekteki krizlere karşı daha dirençli hale gelmesini sağlıyor. Bizler de bu akut dönemde ‘İzle-Dinle-Bağ Kur’ yaklaşımıyla sunduğumuz psikolojik ilk yardım ile, bireyler için güvenli bir alan sağlarken duygusal dengeyi destekliyor ve ihtiyaçların fark edilmesini kolaylaştırıyoruz. Fiziksel desteğe ihtiyaç duyan kişileri ilgili kurumlara yönlendirerek bir köprü işlevi görüyoruz. Şu anda da Türkiye’nin farklı bölgelerinde yaşanmakta olan orman yangınları nedeniyle ekiplerimiz hazır bekliyor ve afetten etkilenen bireylere destek sunmaya devam ediyoruz."
