6 Şubat 2023’de yaşanan ve tarihe Kahramanmaraş depremleri olarak geçen zorlu dönemin üzerinden 3 yıl geçti. İstatistikler bugüne kadar yaşanan acı kayıpları ortaya koydu fakat depremin psikolojik etkilerini rakamlarla görmek pek de mümkün değil. Deprem gibi bir doğa olaylarının ardından yaşanan korku, kaygı, çaresizlik ve belirsizlik duyguları, çoğu zaman sadece yaşanan an ile sınırlı kalmayabiliyor.
ZOR SÜREÇ Deprem psikolojisi ve yaşanan süreçlerle ilgili konuşan Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Klinik Psikolog Eslem Fulya Ekşi; “Deprem, saniyeler içinde olup biten bir doğa olayı gibi görünse de etkileri yalnızca binalarla sınırlı değildir. Yer sarsıntısı durduğunda, birçok insan için asıl zor süreç başlar: psikolojik toparlanma. Korku, kaygı, çaresizlik ve belirsizlik duyguları depremden sonra son derece yaygındır ve bu tepkiler 'zayıflık' değil, insanın hayatta kalma refleksinin doğal bir parçasıdır" ifadesini kullandı.
TRAVMATİK YAŞANTI Depremin, ani, kontrol edilemeyen ve yaşamı tehdit eden bir olay olması nedeniyle psikolojide ‘travmatik yaşantı’ olarak tanımlandığına işaret eden Ekşi, travmatik olayların yalnızca yaşandıkları anla sınırlı kalmayacağını; bireyin duygu durumunu, düşünce biçimini ve davranışlarını uzun süre etkileyebileceğini de belirterek, "Bu nedenle depremin etkilerini yalnızca fiziksel zararlarla değerlendirmek eksik bir bakış açısıdır. Fiziksel zararlar görünürken, psikolojik etkiler çoğu zaman fark edilmeden ilerleyebilir. Bu durumda kişinin deprem sonrasında yaşam ile yeniden sağlıklı bir uyum içerisinde olmasına engel oluşturabilir” dedi.
AKUT STRES Depremin etkilerinden söz eden Klinik Psikolog Eslem Fulya Ekşi; “Sürekli tetikte olma hali, en ufak seste irkilme, uyku problemleri, depremle ilgili görüntülerin zihinde tekrar tekrar canlanması ve 'Ya tekrar olursa?' düşüncesinin, depremi yaşayan kişilerde görülebilen tepkiler olduğuna dikkat çekerek, "Bu tepkiler, beynin tehlikeye karşı geliştirdiği akut stres yanıtının devamı niteliğindedir. Sinir sistemi yaşanan olayı yüksek riskli olarak kaydeder ve bireyi olası bir tehdide karşı korumaya çalışır. Bu nedenle deprem sonrası psikolojik belirtiler çoğu zaman bir hastalık değil, anormal bir duruma verilen normal tepkilerdir” ifadesini kullandı.
Afet sonrası dönemde “güçlü olma” beklentisinin toplumsal olarak sıkça vurgulandığını, fakat ifade edilemeyen duyguların zamanla bedensel yakınmalar, yoğun anksiyete, öfke patlamaları ya da depresif belirtiler şeklinde ortaya çıkabileceğine de değinen Psikolog Ekşi; “Bilimsel çalışmalar, travma sonrası duyguların tanınması ve ifade edilmesine izin verilen ortamlarda iyileşmenin daha sağlıklı ilerlediğini gösteriyor. Korkunun, üzüntünün ve belirsizliğin konuşulabilir olması, zihnin alarm sisteminin yavaşlamasına yardımcı olur” diyerek, psikolojik desteğin, bireyin yaşadığı travmatik deneyimi bastırmasını değil; onu güvenli bir çerçevede anlamlandırmasını ve yaşamla yeniden bağ kurmasını amaçladığını, erken dönemde alınan desteğin de uzun vadeli ruhsal sorunların önlenmesinde önemli bir koruyucu faktör olduğunu sözlerine ekledi.
