Yeni moda, sayıları artıyor: Sosyal medya dedektifleri! Hukuk ne diyor? Çizgi nerede aşılıyor?

Sevgilisinin kendisinden bir şey sakladığından şüphelenenler, eşinin kimlerle görüştüğünü merak edenler ya da dolandırıldıktan sonra parasını kimin aldığını öğrenmeye çalışanlar…

Cevabını bulamadıkları soruların peşine düşenlerin karşısına bu kez sosyal medyada özel dedektiflik vaadinde bulunan hesaplar çıkıyor. Ancak insanın aklındaki soru işaretlerini gidermek için attığı bir adım, kendisini hiç beklemediği bir hukuki sorunun içinde bırakabilir. 

Sosyal medyada giderek daha fazla karşılaşılan bu vaatlerin hukuki sınırlarını Avukat Elvan Kılıç ile mercek altına aldık. Kılıç, özel dedektiflik adı altında sunulan hizmetlerin her koşulda hukuka uygun sayılamayacağına dikkat çekerek kişilerin özel hayatına müdahale edilmesinden hukuka aykırı delil elde edilmesine, ikinci kez dolandırılma riskinden müşterilerin cezai sorumluluğuna kadar önemli uyarılarda bulundu.

Türkiye’de özel dedektiflik mesleğini, yetki ve sorumluluklarını düzenleyen yürürlükte özel bir kanun bulunmadığını belirten Elvan Kılıç, bu alandaki yasal girişimlerin geçmişine dikkat çekti. Kılıç, 1994 yılında TBMM tarafından kabul edilen 3963 sayılı Özel Dedektiflik Kanunu’nun o dönem Cumhurbaşkanı tarafından yeniden görüşülmek üzere Meclise geri gönderildiğini ve yürürlüğe girmediğini hatırlattı.

Bu alanda resmî bir meslek sicili, zorunlu meslek odası veya lisanslama sistemi bulunmadığını ifade eden Kılıç, kişilerin genel ticari mevzuat çerçevesinde araştırma ve danışmanlık hizmeti sunabildiğini ancak bunun sınırsız bir yetki anlamına gelmediğini söyledi. Kılıç, konuyla ilgili şu değerlendirmede bulundu:

“Bir kişinin vergi levhasının bulunması, başkalarının özel hayatını araştırma yetkisine sahip olduğu anlamına gelmez. Özellikle kişilerin gizlice takip edilmesi, özel hayatlarına müdahale edilmesi veya kişisel bilgilerinin hukuka aykırı biçimde toplanması Türk Ceza Kanunu kapsamında suç oluşturabilir. Burada önemli olan, kişinin kendisine hangi unvanı verdiği değil, hangi yöntemlerle çalıştığıdır. Kendisini özel dedektif olarak tanıtması, o kişiye kolluk kuvvetlerinin sahip olduğu soruşturma ve bilgi edinme yetkilerini kazandırmaz.”

SADAKATSİZLİĞİ ARAŞTIRIRKEN SUÇ İŞLEMEYİN

İlişkilerde yaşanan güvensizlik ve sadakatsizlik şüphesinin, sosyal medyadaki takip hizmetlerine talep oluşturabildiğine dikkat çeken Elvan Kılıç, bir kişinin özel hayatının başka birinin şüpheleri nedeniyle ihlal edilemeyeceğini belirtti.

Hukuka uygun biçimde erişilebilen bilgilerin belirli sınırlar içerisinde araştırılabileceğini ifade eden Kılıç, telefonlara izinsiz girilmesi, mesajların okunması, konumun gizlice takip edilmesi veya özel yaşamın kayıt altına alınmasının yalnızca bir başkasının talebiyle hukuka uygun hâle gelmeyeceğini söyledi.

“Bir kişinin eşinden veya sevgilisinden şüphelenmesi, karşı tarafın özel hayatının gizliliğini ortadan kaldırmaz. Hukuka uygun biçimde erişilebilen bilgilerin belirli sınırlar içerisinde araştırılması mümkün olabilir. Ancak bir kişinin telefonuna girilmesi, mesajlarının okunması, konumunun gizlice takip edilmesi veya özel yaşamının kayıt altına alınması, yalnızca bir başkasının talebiyle hukuka uygun hâle gelmez. Sadakatsizlik şüphesi, hukuka aykırı takip ve gözetleme için bir gerekçe oluşturmaz. Bir ilişki içerisindeki güven sorunu, başka bir kişinin özel hayatına müdahale etme hakkı vermez.”

Kılıç’a göre burada yalnızca araştırmayı yapan kişinin değil, araştırmanın hangi yöntemlerle gerçekleştirildiğinin de değerlendirilmesi gerekiyor. Üstelik herkese açık kişisel bilgilerin dahi sınırsız biçimde toplanması ve kullanılması mümkün değil.

DOLANDIRICIYI ARARKEN BİR KEZ DAHA TUZAĞA DÜŞMEYİN!

Sosyal medyada “Sahte hesabın arkasındaki kişiyi buluyoruz” veya “Dolandırıcınızı ortaya çıkarıyoruz” şeklindeki vaatlerin bir başka tehlikeyi beraberinde getirebildiğini de belirten Elvan Kılıç, dolandırıcılık mağdurlarının yaşadığı çaresizliğin yeni bir kazanç yöntemine dönüştürülebileceği uyarısında bulundu.

Parasını geri almak ve kendisini kandıran kişinin kimliğini öğrenmek isteyen insanların anlaşılabilir bir beklenti içinde olduğunu söyleyen Kılıç, bu arayışın kötüye kullanılabileceğini ifade etti. Örneğin önce araştırma ücreti talep edilebileceğini, ardından bilgiye erişim, sistem sorgulaması veya işlem masrafı adı altında yeni ödemeler istenebileceğini belirtti:

“Dolandırılan bir insan parasını geri almak, kendisini kandıran kişinin kimliğini öğrenmek ve yaşadığı haksızlığı gidermek ister. Bu son derece anlaşılabilir bir beklentidir. Ancak tam da bu noktada mağdurun yaşadığı çaresizlik ve adalet arayışı, başka kişiler tarafından istismar edilebilir. Sonuçta kişi hem parasını kaybedebilir hem de kimlik bilgilerini, banka bilgilerini ve özel yazışmalarını hiç tanımadığı kişilere teslim etmiş olabilir. Özellikle kamu kurumlarının veri tabanlarına veya gizli kayıtlara erişebildiklerini iddia eden hesaplara karşı son derece dikkatli olunmalı.”

Kılıç, bu tür hesaplara başvurmak yerine Cumhuriyet başsavcılıklarına suç duyurusunda bulunulmasını veya kolluk birimlerine müracaat edilmesini önerdi. Mesajların, ödeme dekontlarının, hesap bağlantılarının ve diğer dijital delillerin korunmasının önemine işaret eden Kılıç, para transferi yapılmışsa bankaya vakit kaybetmeden bildirimde bulunulması gerektiğini belirtti.

Bir başkasını takip etmesi veya özel bilgilerini ele geçirmesi için dedektife para ödeyen kişinin sorumluluğu da araştırılması gereken konular arasında. Elvan Kılıç, müşterinin her durumda otomatik olarak sorumlu tutulamayacağını ancak hukuka aykırı eylemlerin gerçekleştirilmesini özellikle istemesi veya bu eylemlere bilerek katkıda bulunması hâlinde cezai sorumluluğunun gündeme gelebileceğini belirtti Kılıç, bu ayrımı şu ifadelerle ortaya koydu:

“Bir kişi yalnızca hukuka uygun araştırma hizmeti almak amacıyla başvurmuşsa, hizmeti sunan kişinin kendi başına gerçekleştirdiği hukuka aykırı faaliyetlerden otomatik olarak sorumlu tutulamaz. Ancak müşteri, karşı tarafın telefonuna izinsiz girilmesini, gizli yazışmalarının ele geçirilmesini veya hukuka aykırı biçimde takip edilmesini özellikle istiyorsa durum değişir. Bu eylemleri bilerek teşvik eden, yönlendiren veya gerçekleştirilmesine katkıda bulunan kişinin, somut olayın koşullarına göre azmettiren ya da yardım eden sıfatıyla cezai sorumluluğu gündeme gelebilir. Yalnızca ödeme yapılması veya hukuka aykırı yöntemlerden haberdar olunması tek başına yeterli değildir; kişinin suçun işlenmesine yönelik kastı ve katkısı ayrıca değerlendirilmelidir.”

Bazı hesapların gerçekleştirdiklerini iddia ettikleri araştırmaları videolarla takipçilerine sunması, özel hayatın gizliliğinin yanı sıra elde edilen kayıtların hukuki niteliğini de gündeme getiriyor. Elvan Kılıç, fotoğraf, video ve mesajların bir davada delil olarak kullanılabilmesi açısından nasıl elde edildiklerinin belirleyici olduğunu söyledi.

Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillerin kural olarak yargılamada hükme esas alınamayacağını belirten Kılıç, bu ilkenin boşanma davaları da dâhil olmak üzere hukuk yargılamalarında geçerli olduğunu ifade etti:

“Bir eşin sadakatsizliğini ispatlamak amacıyla telefonuna izinsiz girilmesi, şifresinin kırılması, mesajlarının ele geçirilmesi veya özel yaşamının hukuka aykırı yöntemlerle kaydedilmesi, bu bilgileri yalnızca davada kullanılacakları için hukuka uygun hâle getirmez. Elbette her olay kendi koşulları içerisinde değerlendirilmelidir. Hukuka uygun biçimde elde edilmiş fotoğraf, yazışma veya diğer kayıtlar delil niteliği taşıyabilir. Ancak delil elde etme amacı, başlı başına hukuka aykırı yöntemleri meşrulaştırmaz.”