Türkiye, Suudi Arabistan'a askeri destek için hangi seçenekleri değerlendiriyor?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Türkiye, Yemen'de isyancı Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik artan saldırılarının ardından, 7 Ağustos'ta imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında, Riyad yönetimine sağlanacak askeri desteğin kapsamını ve yasal çerçevesini değerlendiriyor.

Milli Savunma Bakanlığı (MSB), Suudi Arabistan ve Pakistan'la imzalanan anlaşma çerçevesinde verilebilecek askeri destek seçeneklerinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) onayı ve anayasal süreçlerin tamamlanmasının ardından sahadaki ihtiyaçlara göre belirleneceğini açıkladı.

Ankara'nın bu kapsamdaki öncelikleri Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı Meclis'ten geçirmek, ardından da yurt dışına asker gönderme iznini içeren tezkereyi yine Meclis'in onayına sunmak.

Diğer yandan Suudi Arabistan'ın ihtiyaçları ve talepleri doğrultusunda sağlanacak desteğin kapsamının belirlenmesi planlanıyor.

Öne çıkan seçenek, Suudi Arabistan'ın savunma kapasitesini artırmak için hava savunma ve diğer askeri lojistik yeteneklerin devreye sokulması.

Suudi Arabistan'a askeri destek gündemde

Husiler ile Suudi Arabistan arasındaki çatışmalar özellikle son iki haftada arttı.

Çatışmalarda Suudi Arabistan'ın enerji altyapısı ve havaalanlarının yanı sıra bazı kutsal mekanlar da hedef alındı.

• Üsküdar Belediye Başkanvekili Gültekin trafik kazasında hayatını kaybetti
• Üsküdar Belediyesi'nde başkan vekili seçimini AKP'nin adayı kazandı
• Roma-Real Madrid maçı: 'Arda Güler, Real'e yeniden hayat verdi'
• Azerbaycan'daki 'başörtüsü yasağıyla' ilgili neler biliniyor, Türkiye'de tepkiler ne oldu?

Haberin sonu

İran'ın desteklediği Husilerin saldırıları, Türkiye ve Pakistan başta olmak üzere birçok ülkenin tepkisini çekti.

ABD Başkanı Donald Trump 7 Ekim'de Beyaz Saray'da gazetecilerin sorularını yanıtlarken, "iki ülkenin Suudi Arabistan'a askerî destek verme" kararına ilişkin bir soruya, "Sanırım Suudi Arabistan'a yardım etmek istiyorlar ve bence bu iyi bir şey" yanıtını verdi.

Türkiye özellikle Mekke İttifakı kapsamında Suudi Arabistan'a askeri destek vermeyi gündemine aldı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan yaptıkları açıklamalarla, bu desteğin sağlanması konusunda Ankara'da güçlü bir siyasi irade olduğunu ortaya koydu.

Erdoğan, 13 Ekim'de telefonla görüştüğü Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman'a Türkiye'nin yanlarında olmaya devam edeceğini söyledi.

Suudi Arabistan'a olası desteğe ilişkin süreç Dışişleri ve Savunma bakanlıkları tarafından yürütülüyor.

• Mekke İttifakı'nın 'olağanüstü' toplantısından Suudi Arabistan'a 'hızlı' askeri destek kararı çıktı

• Suriye, Mekke İttifakı'na katılabilir mi?

Önce yasal süreç tamamlanacak

MSB'den 15 Ekim'de yapılan açıklamada, sürecin işleyişine ilişkin hukuki ve askeri yol haritasına ilişkin ipuçları verildi.

Bakanlık açıklaması, Türkiye tarafından Suudi Arabistan'a sağlanabilecek askeri kuvvet ve yeteneklere ilişkin sürecin anayasal hükümler doğrultusunda ilerletileceğini gösterdi.

Bu kapsamda önce Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın TBMM tarafından onaylanması, sonra da Türk Silahlı Kuvvetleri'nin (TSK) yurt dışında görevlendirilmesine ilişkin tezkerenin kabul edilmesi gerekiyor.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 92. maddesi, TSK'nın yurt dışına gönderilmesi ya da yabancı askerlerin Türkiye'de konuşlanmasına ilişkin yetkinin TBMM'de olduğunu kayda geçiriyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan da 12 Ekim'de yaptığı açıklamada, anlaşmanın ilerleyen günlerde Meclis'e sunulacağını açıklamıştı.

Anlaşma ve tezkerenin Meclis'te onaylanması için basit çoğunluk yetiyor.

MSB, hukuki sürecin tamamlanmasının ardından gerçekleşecek askeri desteğin nasıl belirleneceğini şu ifadelerle açıkladı:

"Sağlanabilecek katkının kapsamına ilişkin esaslar ise Suudi Arabistan'ın ihtiyaç ve talepleri, sahadaki gelişmeler ve harekât ihtiyaçları dikkate alınarak ilgili makamlarımızca yapılacak değerlendirmeler ve taraflar arasında sağlanacak mutabakat doğrultusunda belirlenecektir."

Husilerle doğrudan çatışma öngörülmüyor

Ankara'da yapılan değerlendirmelere göre, Türkiye'nin Suudi Arabistan'a katkı sunarken öncelikli olarak bu ülkenin savunma kapasitesinin artırılmasına odaklanacak; özellikle hava savunma, lojistik ve istihbarat desteği ön planda olacak.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın 8 Ekim'de yaptığı açıklama, Ankara'nın bu yaklaşımını göstermesi açısından önemini koruyor.

Fidan, "Mekke Anlaşması bir savunma anlaşması. Bu saldırı anlaşması değil. Anlaşmaya taraf olan ülke saldırıya uğradığı zaman, siz savunması için yanında olursunuz" demiş ve eklemişti:

"Yani Türkiye başka bir ülkeye toprağına askerlik gönderip orada bir saldırı yapmayacak."

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan Mekke İttifakı kapsamında öncelikleri, ortak caydırıcılık ve savunma.

Ancak üç ülke arasındaki anlaşma, NATO'nun 5. maddesinde olduğu gibi üyelerden birine yapılmış bir saldırının tüm müttefiklere yapılmış olduğu ilkesini de içeriyor.

Mekke İttifakı'nın en önemli karar alma mekanizması Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi (SSSK).

Bu komite 5 Ekim'de yaptığı toplantıda Suudi Arabistan'a hızlı askeri destek sağlanması kararı almıştı.

Ancak ittifakın çok yeni olması ve kurumsallaşma sürecinin henüz tamamlanmaması nedeniyle askeri desteğe ilişkin adımların zaman alacağı belirtiliyor.

Tarafların bir sonraki SSSK toplantısına kadar askeri destek için istişarelerini olgunlaştırmaları öngörülüyor.

Sahadaki gelişmeler Ankara'nın katkısını etkileyebilir

Suudi Arabistan ile Yemen'in önemli bir bölümünü kontrol eden Husiler arasındaki çatışmalar 2014'ten bu yana aralıklı olarak devam ediyor.

Husilerin özellikle ABD/İsrail-İran savaşına paralel olarak Babülmendep Boğazı'ndan tanker geçişini kısıtlayacak şekilde harekete geçmeleri, Suudi-Husi çatışmasının uluslararası boyutunu ortaya koyuyor.

ABD basınında, Washington'un Riyad'ın yanında Husilere karşı askeri operasyon başlatmayı tartıştığı, hatta İsrail'in de bu süreçte istihbarat ve askeri destek sağlama gibi opsiyonları değerlendirdiğini yönünde bazı haberler yayımlandı.

MSB açıklamasında, katkının kapsamı belirlenirken "sahadaki gelişmelerin" de dikkate alınacağı belirtildi.

Türkiye, askeri katkısına ilişkin nihai değerlendirmesini, tüm bu opsiyonları da göz önüne alarak yapabilir.

İran'la diyalog da sürüyor

Türkiye'nin bu süreçte dikkate aldığı bir başka önemli denge, Ankara-Tahran ilişkilerinde olası bir gerilime yol açmamak.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 12 Ekim'de yaptığı açıklamada, Türkiye'nin Suudi Arabistan'da yaşanan gelişmelere ilişkin bakış açısını özetlerken, "Türkiye'nin duruşu, hassasiyetleri ve savunduğu ilkeler bellidir. Biz, hadiselere etnik ve mezhebi bir mercekten asla bakmıyoruz" demişti.

Erdoğan, "Biz, bölgemizin tamamında barışın ve istikrarın hâkim olmasını istiyoruz. Bundan sonra da bölgesel sahiplenme temelinde barışı savunmaya, barış için gayret göstermeye devam edeceğiz" diye konuşmuştu.

Dışişleri Bakanı Fidan, 13 Ekim'de İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile yaptığı telefon görüşmesinde, bölgede artan gerilimin azalması için atılması gereken adımları ele aldı.

İki ülke yetkilileri arasında bölgesel gelişmelere ilişkin görüşmelerin önümüzdeki dönemde de sürmesi bekleniyor.