Türkiye, Libya'dan sonra Mısır'la da deniz yetki alanları için anlaşabilir mi?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Libya Temsilciler Meclisi'nin Türkiye ile 2019'da imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılması Anlaşması'nı 20 Ekim'de onaylaması, Doğu Akdeniz'in en önemli güçlerinden olan Mısır'da tepkiyle karşılandı.

Türkiye, Mısır'ın tepkisini azaltmak ve Yunanistan ile yeni bir anlaşma yapmasını önlemek için Ankara-Trablus-Kahire arasında üçlü bir süreç başlatmayı önerdi.

Ankara'nın asıl amacı Kahire ile Akdeniz'de Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılması Anlaşması'nı imzalamak.

Libya Temsilciler Meclisi'nin Türkiye ile yedi yıl önce imzalanan anlaşmayı onaylamasına en sert tepki veren dört ülke Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti, İsrail ve Mısır'dı.

Mısır, Türkiye-Libya anlaşmasının "egemenlik haklarının ihlali" olarak nitelendirdi.

Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti, İsrail ve Mısır'ın ortak görüşü ise Türkiye-Libya anlaşmanın hiçbir hukuki sonuç doğurmayacağı.

Dört ülke, "provokasyon" olarak nitelendirdikleri anlaşmanın Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) aykırı olduğunu iddia ediyor.

• Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Saral istifa etti: 'İnandığım değerlerden geri adım anlamına gelmiyor'
• İsrail seçimlerine hangi tartışmalar damga vuruyor, seçmen ne diyor?
• Brezilya'da Lula benzeri görülmemiş bir seçim zaferi elde etti
• İstanbul Barosu'nun yeni başkanı Ümit Kocasakal oldu

Haberin sonu

Türkiye ise 1982 tarihli UNCLOS'u imzalamamış, Ege Adaları'nın özellikle de Anadolu ana karasının kıyı projeksiyonunu kesen adaların, ana karalar gibi tam kıta sahanlığı ve Münhasır Ekonomik Bölgesi (MEB) olamayacağını vurgulamıştı.

Ankara, son dönemde Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti ve İsrail'den gelen tepkilerden daha çok Mısır'dan anlaşmaya karşı yapılan karşı değerlendirmelere odaklandı.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın 23 Ekim'de İstanbul'da yapılan R4 (bölgesel dörtlü) toplantısı kapsamında Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati ile yaptığı ikili görüşmede de bu konunun gündeme geldi.

Abdulati, Fidan ile yaptığı görüşmede, Mısır'ın Türkiye-Libya anlaşmasının onaylanmasını kategorik olarak reddettiğini söyledi.

Fidan da yanıt olarak Mısır'ın kaygılarını anlayışla karşıladıklarını ve bunların giderilmesi için istişarelerin süreceğini kaydetti.

Fidan ayrıca Türkiye, Mısır ve Libya'nın bir araya gelerek sorunları yapıcı bir anlayışla çözülebileceğini vurguladı.

Doğu Akdeniz'de artan rekabet

Doğu Akdeniz'de 2010'lu yılların başından itibaren zengin doğalgaz kaynaklarının bulunması, kıyıdaş ülkeler arasında deniz yetki alanlarının sınırlandırılması ve böylece MEB'lerin tanımlanması için önemli bir diplomatik rekabete yol açtı.

Bu yöndeki ilk adım 2003'te Mısır ile Kıbrıs Cumhuriyeti arasında varılan anlaşmayla atıldı.

Kıbrıs Cumhuriyeti, benzer bir anlaşmayı 2010'da da İsrail ile imzaladı.

İsrail ile Mısır arasında anlaşma olmamasına rağmen, her iki tarafın üzerinde uzlaştığı fiili bir sınır var.

Doğu Akdeniz'de son dönemde bulunan rezervlerin çok büyük bölümü bu üç ülkenin belirlediği MEB kapsamında.

Bölgenin karbon rezervler açısından yeni bir merkeze dönüşmesi sonrası 2019'da Mısır, İsrail, Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti, İtalya, Ürdün ve Filistin'in bir araya gelmesiyle Doğu Akdeniz Gaz Forumu kuruldu.

2018-2020 döneminde başta Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti, İsrail ve Mısır ile ilişkileri son derece gergin olan Türkiye, bu forumda yer almadı.

Doğu Akdeniz'de en uzun kıyı şeridine sahip Türkiye ve Kıbrıs'ın kuzeyindeki Türk yönetiminin dışlanmasına tepki gösteren Ankara, dört ülkeye 2019'da Libya ile imzaladığı deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasıyla karşılık verdi.

Yunanistan ve Mısır'ın Türkiye-Libya ortaklığına yanıtı ise Ağustos 2020'de imzaladıkları anlaşma oldu.

Türkiye, Mısır'la da ikili anlaşma istiyor

Ancak Mısır'ın o dönem imzaladığı anlaşmada, Yunanistan'ın taleplerine karşı çıkması ve Türkiye'nin belirlediği deniz egemenlik alanına saygı göstermesi dikkat çekmişti.

Türkiye, Mısır'ın tavrını olumlu bulduğunu kaydetti, bunu ileride iki ülke arasında olası bir deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasının imzalanmasını kolaylaştırıcı bir pozisyon olarak değerlendirdi.

Son beş yılda Türkiye-Mısır ilişkileri önce normalleşti, sonra da gelişti.

Ankara zaman zaman bu konuyu dile getirs de Kahire'den beklediği yanıtı alamadı.

Libya Temsilciler Meclisi'nin 2019'daki anlaşmayı onaylamasıyla başlayan süreç, Türkiye'nin Mısır'ı ikna etmek için girişimlerini artıracağını gösteriyor.

Bu yöndeki ilk somut açıklamayı Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler yaptı.

Libya ile yapılan anlaşmanın hukuki ve geçerli olduğunu vurgulayan Güler, Mısır ile de benzer bir anlaşmaya hazır olduklarını kayda geçirdi.

Türkiye: 'Mısır 15 bin kilometrekare alan kazanır'

Bakan Güler, "Mısır'a teklifimiz açık: Mısır'ın ülkemizle böyle bir anlaşma imzalaması halinde, Yunanistan ile yapabileceği muhtemel bir anlaşmaya kıyasla yaklaşık 15 bin kilometrekare daha fazla deniz yetki alanına sahip olacaktır" dedi.

Türkiye uzun süredir Mısır'a, Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti ile yaptığı deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasından zararlı çıktığı ve benzer bir anlaşmayı Ankara ile yapması durumunda Doğu Akdeniz'deki egemenlik alanını genişletebileceği çağrısı yapıyor.

Ankara'nın hedefi, Mısır ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşması yaparak Doğu Akdeniz'deki deniz alanlarının doğu sınırını tescil ettirmek ve Yunanistan'ın bölgedeki hukuki ve siyasi tezlerini çürütmek amacında.

Türkiye'nin bu süreçte elini güçlendiren en önemli unsurlardan biri Libya'nın hem Trablus hem Bingazi'de konuşlu yönetimleriyle ilişkilerini güçlendirmesi ve ülkenin yeniden bütünleşmesi sürecinde etkisini artırmış olması.

Mısır üç ülkeyi karşısına alır mı?

Mısır'ın Türkiye ile deniz yetki alanları anlaşması yapması için Yunanistan ile 2020'de imzaladığı anlaşmayı feshetmesi ya da yenilemesi gerekiyor.

Ancak Yunanistan ve Mısır'ın Libya Temsilciler Meclisi'nde Ankara-Trablus anlaşmasının onaylanmasının hemen ardından yaptıkları görüşmeler sonrası 2020 anlaşmasının coğrafi ölçeğinin daha da genişletilmesi konusundan uzlaştıklarını açıkladı.

İki ülkenin 2020'deki anlaşması, deniz yetki alanlarında "kısmi sınırlandırma" ile sonuçlanmıştı.

Mısır, Türkiye'nin egemenlik alanları olarak gördüğü bölgenin dışında bir sınırlandırmayı kabul etmemişti.

Mısır ile Yunanistan'ın bu anlaşmayı doğuya doğru genişletmesi halinde, Türkiye ile Libya arasında çizilen koridorla çakışması ve bunun da geçmişteki gibi bir diplomatik krize yol açabileceği belirtiliyor.

Türkiye'nin bu süreçte Mısır üzerinde baskıyı artırması ve Yunanistan'ı da bu adımı atmaktan vazgeçirmeye çalışması bekleniyor.

Mısır ise bu noktada zorlu bir denklemle karşı karşıya kalabilir.

Kahire yönetimi, Türkiye ile birlikte böyle bir adım atması halinde, son derece iyi ilişkiler içinde olduğu Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti'ni karşısına alabilir, İsrail de Mısır'a tepki gösterebilir.