Otizmli bireylerin yemekle ilişkisi: 'Daha bebekken zorlanıyordum'

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Otizmli bireylerin yemekle ilişkisi genellikle karmaşık. Yaygın bir şekilde yiyeceklerin tadı ve kokusu gibi duyusal unsurlarına, ayrıca bazı yiyeceklerin görünümüne ve tahmin edilemezliğe karşı çok hassas oluyorlar.

Londra'nın kuzeydoğusundaki Essex bölgesinde yaşayan 23 yaşındaki Spencer Ali, otizm ve Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ile ilgili samimi videolar paylaşarak TikTok ve Instagram'da binlerce kişilik bir takipçi kitlesi oluşturdu.

Videolar 5,1 milyon beğeni topladı. Takipçi kitlesi, otizm konusunda artan farkındalığı ve internette nöroçeşitlilik hakkındaki tartışmaları göstermeye yardımcı oluyor.

En çok beğenilen paylaşımları arasında, çocukken okuldaki yemeklerle mücadele etmekten, yetişkinlikte beslenme alışkanlıklarını çeşitlendirmenin yollarını bulmaya kadar, yemekle ilişkisine dair olanlar yer alıyor.

• Araştırma: Otizm kızlarda da yaygın, ancak çoğu zaman geç fark ediliyor
• Otizm mi yaygınlaşıyor, teşhisler mi artıyor?

'Daha bebekken zorlanıyordum'

Spencer "18 yaşında otizm teşhisi kondu, ardından 21 yaşında DEHB'im olduğunu öğrendim" diyor.

"Otizmli olmak, yiyeceklerin dokularına karşı çok hassas olmam ve sürekli aynı şeyleri yeme alışkanlığına kapılmam anlamına geliyor. DEHB ise düzgün yemekler hazırlamak, yemek pişirmek, temizlik yapmak için çaba sarf etmeyi zorlaştırıyor. Beynim sürekli bir dopamin arayışında."

Spencer teşhis konulduktan sonra küçük yaşlardan beri sürdürdüğü kısıtlı beslenme alışkanlığını ve belirli yiyeceklerden kaçınmasını nihayet anlamlandırabildiğini söylüyor.

• 'Annem ve babam birlikte ötenaziyi seçti, onların yasını yalnız başıma tutuyorum'
• Almanlar hesapları neden ayrı ayrı öder?
• Porno artık 'daha fazla kadın dostu'
• Erdoğan'ın Azerbaycan ziyaretinde Aliyev ile 'birlik' mesajı verildi

Haberin sonu

"Annem, daha bebekken bile bazı yiyecekleri reddettiğimi, öğürdüğümü ve hatta kustuğumu söylüyor."

Okulda yemek yerken, okul yemeği de olsa yanında getirdiği öğle yemeği de olsa zorlandığını hatırlıyor.

"İlkokulda öğle yemeklerimizin yanında dilimlenmiş elma dolu poşetler verilirdi ve elmaları bitirmeyenler sınıfta tutulurdu.

"Okul bunun inatçı bir davranış değil, zorluk çektiğim durum olduğunu anlayana kadar üç öğle yemeği arasına çıkmadım."

• Otizm teşhisi konulanlar anlatıyor: 'Hayatımın 40 yılını geri istiyorum'
• 'Anne babalık becerileri otizmli çocukları geliştiriyor'

'Ailem hep güven verdi'

Spencer, büyürken ailesinin yeme alışkanlıklarına çok anlayışlı davrandığını anlatıyor. Özellikle bir şey yemeye zorlamadılar ve "güvenli" yemeklerin içine gizlice başka şeyler koyarak kandırmaya çalışmadılar.

Güven inanılmaz derecede önemliydi ve destekleriyle yemek saatlerinde kendini rahat hissetmeye başladı.

Spencer'ın annesinin yaklaşımı uzmanlar tarafından da destekleniyor.

Diyetisyen ve İngiltere Diyetetik Vakfı'nın otizm uzmanı Lisa Martin, "Özetle, ebeveynlerin baskıdan kaçınmalarını, çocuklarının yemek konusunda kendilerini güvende ve rahat hissetmelerine öncelik vermelerini ve endişeleniyorlarsa yardım aramalarını öneriyoruz" diyor.

Lisa, "Tipik 'yemek seçen çocuklar için verilen tavsiyelerin' bazı yönleri otizmli çocuklar için pek uygun değil" diye de ekliyor. Örneğin çocuklar "aç olduklarında zaten yemek yerler" yaklaşımı.

"Otizmli çocuklar, başkalarıyla birlikte olmadıklarında veya bir masada oturmadıklarında yemek yemeyi daha kolay bulabilirler. Ekranın dikkat dağıtıcı etkisi veya rahatlığıyla ya da kanepede otururken daha iyi yiyebilirler."

'Güvenli yiyeceklerim var'

Spencer "Güvenli bulduğum yiyecekler hep aynı kaldı" diyor.

"Et, işlenmiş gıdalar, makarna, pirinç ve ekmek gibi beyaz karbonhidratlarla hiç sorun yaşamadım."

Tamamen pürüzsüz bir domatesli makarna sosu markası da listede yer alıyor.

"Çocukluğumdan beri ve hala her gün kullanıyorum.

"Ama yaş aldıkça daha çok yeni maceralara atılmaya çalışıyorum."

Lisa, "Güvenli gıdalar kişiden kişiye büyük farklılık gösteriyor" diyor.

"Fakat araştırmalar ve klinik deneyimler belirli gıdaların sıklıkla karşımıza çıkmasının nedeninin, tat, doku ve görünüm açısından tahmin edilebilir olmaları ve bunun da duyusal aşırı yüklenmeyi azalttığını gösteriyor.

"Örneğin, elmaların tatlılık, doku, çıtırlık ve sıvı seviyeleri farklılık gösterirken, krakerlerin her paketinde genellikle aynı duyusal özellikler bulunuyor."

'Yeni yiyecekler denemekten korkuyorum'

"Ben çok çeşitli şeyler yiyebilirim ama patates hariç, topraktan çıkan her şey benim için kabul edilemez."

Spencer, yemekle ilgili yaşadığı zorlukların kişisel deneyimi olduğunu ve otizimli bireylerin yemek yeme sorunlarını çok farklı şekillerde deneyimlediklerini vurguluyor.

Spencer, beslenme alışkanlıklarını değiştirerek yediklerini çeşitlendirmeye çalışsa da bu kendiliğinden olmuyor.

Fakat yiyeceklerdeki dokuyla ilgili bazı sorunları ortadan kaldırıp, tanıdık bir rutin oluşturarak, sonunda yeni yiyecekleri denemeye başladı.

"Her gün ıspanak ve yaban mersinini karıştırarak içecek yapmayı alışkanlık haline getirdim.

"Önemli olan durmamak çünkü o rutini bozduğum anda doğal yeme alışkanlıklarıma geri dönüyorum."

Otizmli bireyler için yeni gıda deneme yolları

Lisa, otizmli bireylere beslenmelerini nasıl genişletebilecekleri konusunda tavsiyelerde bulunuyor:

Meraklı olun: "Bazı yiyeceklerin neden zor geldiğini sorgulayın. Tahmin edilebilirliğin olmaması mı? Geçmişteki olumsuz deneyimler mi?"

Küçük adımlarla başlayın: "Sizin için en önemli olan şeyleri düşünün ve gerçekten küçük değişikliklerle başlayın. Bu, alışkın olduğunuz bir yemeğin farklı bir markası olabilir ve daha sonra tabağınızda yeni bir yemeğe tahammül etmeye doğru ilerleyebilirsiniz."

Keşfetme: "Bazı insanlar, önce yeme beklentisi olmadan yiyecekleri keşfetme fırsatı bulmanın faydalı olduğunu düşünüyor. Bu, süreci daha yönetilebilir hale getiriyor ve yeni kokulara ve dokulara alışmanızı sağlıyor."

Bütüncül değişikliklere bakın: "Bazen otizimli bireyin hayatının diğer yönlerindeki değişiklikler, örneğin, daha sakin, daha güvende ve daha düzenli hissetmelerine yardımcı olmak, yemek üzerinde de dolaylı etkiler yaratabilir. Örneğin, yemekten önce rahatlatıcı bir şey yapmak veya daha fazla uyumak gibi."

Doktorunuzla konuşun: "İştahı ve yemekten alınan zevki etkileyebilecek tıbbi faktörler de olabilir, bu nedenle özellikle zayıfsanız veya istemsizce kilo kaybediyorsanız, yeme alışkanlıklarınızla ilgili endişelerinizi doktorunuzla konuşun."

Spencer, beslenme düzeniyle ilgili hala endişeleri olduğunu kabul etse de elinden geleni yaptığını ve şu anki durumundan memnun olduğunu belirtiyor.

"Yemek seçimlerimde bilinçli olarak doğru tercihler yapmaya çalışıyorum."

Lisa bunu pozitif bir bakış açısı olarak görüyor.

"Çoğu zaman, küçük değişiklikler büyük fark yaratabilir."

Haberin sonu

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.