İsrail’in önünde 5 senaryo var

İsrail’in uluslararası alanda giderek yalnızlaştığı, Netanyahu hakkındaki yolsuzluk davasının sürdüğü ve ülkede değişim talebinin yükseldiği bir dönemde yapılan seçimlerde 7 milyonu aşkın seçmen oy kullandı. İsrailli Kanal 12’ye göre Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğu 52, Netanyahu bloğu ise 50 sandalye kazandı. Arap partilerinin ise toplamda 18 sandalye kazanması öngörülüyor. Seçim yarışını önde tamamlamasına karşın muhalefet bloğu 120 sandalyeli İsrail Meclisi’nde koalisyon kurabilmek için yeterli 61 milletvekiline ulaşamadı. Türkiye saatiyle 23.00’te sona eren oy verme işleminin ardından İsrail basını ülkenin önünde beş farklı hükümet senaryosu bulunduğuna dikkat çekti.

1 EISENKOT HÜKÜMETİ KURAR

Muhalefet blokunun ya da Netanyahu blokunun en az 61 sandalyeye ulaşması mümkün görünmüyor. Ancak Yaşar Partisi’nin sandıktan muhalefetin en büyük partisi olarak çıkması ve Eisenkot’un görevlendirilmesi halinde Gadi Eisenkot başbakanlık koltuğuna oturabilir. Koalisyonda eski başbakan Naftali Bennett’in Birlikte Partisi, eski Savunma Bakanı Avigdor Liberman’ın Evimiz İsrail Partisi ve Yair Golan liderliğindeki Demokratların yer alması bekleniyor. Özellikle Bennett ve Liberman’ın Eisenkot’un başbakanlığına mesafeli yaklaştığı ve bunun koalisyon görüşmelerini zorlaştırabileceği belirtiliyor. Faslı göçmen bir aileden gelen Eisenkot’un başbakan olması halinde İsrail, ilk kez Mizrahi kökenli bir başbakan tarafından yönetilecek.

2 NETANYAHU KOLTUĞUNU KORUR

Netanyahu blokunun 61 sandalyeye ulaşması halinde Likud’un aşırı dinci Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği ile Itamar Ben-Gvir’in aşırı sağcı Yahudi Gücü ve Bezalel Smotrich’in Dini Siyonizm partileriyle mevcut koalisyonu sürdürmesi bekleniyor. Uzmanlara göre pek olası görülmese de Netanyahu’nun zaferi, seçim sonucunu daha sert politikalar için seçmenden alınmış yeni bir yetki olarak yorumlamasına yol açabilir. Böyle bir tablo, işgal altındaki Batı Şeria’nın ilhakının hızlandırılmasının, yasadışı yerleşimlerin genişletilmesinin ve hatta Filistinlilerin Gazze’den çıkarılmasına yönelik adımların önünü açabilir. İran’ın nükleer programını yok etme tehdidini yineleyen Netanyahu’nun yeni dönemde Tahran’a karşı askeri seçeneği yeniden devreye sokması da ihtimaller arasında.

3 ARAP DESTEKLİ HÜKÜMET

Üçüncü senaryoda muhalefetin Netanyahu blokunu geride bırakmasına rağmen 61 sandalyeye ulaşamaması halinde Eisenkot, Arap partilerinin dışarıdan desteğiyle azınlık hükümeti kurmayı deneyebilir. Arap milletvekillerinin güvenoyu oylamasında Eisenkot’a destek vermek yerine çekimser kalması halinde muhalefetin oyları Netanyahu bloğunun oylarını geçebilir ve hükümet göreve başlayabilir. Arap partilerinin de Netanyahu karşıtı bir hükümete dışarıdan destek vermeye sıcak baktığı belirtiliyor. Ancak böyle bir hükümetin görevini sürdürebilmek için Arap partilerinin desteğine “bağımlı” hale gelebileceği değerlediriliyor.

4 NETANYAHU VE EISENKOT ORTAK

Dördüncü senaryoda iki blokun da 61’e ulaşamaması ve Arap partilerinin yüksek sayıda sandalye kazanması; Netanyahu ile Eisenkot’u birlik hükümeti seçeneğine yöneltebilir. İki lider böylece kendi bloklarıyla ulaşamadıkları Meclis çoğunluğunu birlikte sağlayarak ülkenin yeniden seçime gitmesinin önüne geçebilir. Eisenkot, Netanyahu ile aynı hükümette yer almaya karşı olduğunu açıkça belirtse de Cumhurbaşkanı Herzog’un iki lideri uzlaşmaya çağırabileceği belirtiliyor. İki liderin başbakanlığı dönüşümlü olarak üstlenebileceği ifade edilirken ABD merkezli Washington Post, ABD Başkanı Donald Trump’ın da ‘birlik’ formülüne destek verdiğini yazmıştı.

5 İSRAİL YENİDEN SEÇİME GİDER

Tüm koalisyon seçeneklerinin tükenmesi, İsrail’i yeniden sandığa götürebilir. Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, resmi sonuçların ardından bir ismi hükümeti kurmakla görevlendirecek. Bu isim 28 gün içinde koalisyon kuramazsa 14 günlük ek süre alabilecek, girişimin yine başarısız olması halinde görev başka bir isme verilebilecek. İkinci adayın da hükümeti kuramaması ve diğer seçeneklerin sonuçsuz kalması halinde ise Meclis feshedilecek ve İsrail üç ay içinde yeniden seçime gidecek. Netanyahu, yeni hükümet kurulana kadar geçici başbakan olarak görevini sürdürecek. Uzmanlar, böyle bir sürecin aylar alabileceğini belirtiyor.

SEÇİMDEN NOTLAR

-İsrail’in aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, Arapların seçimlere yoğun katılımının “eşi benzeri görülmemiş düzeyde olduğunu” ve “tehlikeli bir solcu hükümetin” iktidara gelebileceği şeklinde yorumladı.

-Yaşar Partisi lideri Eisenkot, ilk sonuçların “Netanyahu’ya ve ‘7 Ekim hükümetine’ duyulan güvenin kaybolduğunu” gösterdiğini söyledi.

-Netanyahu’nun partisi Likud ile Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in partisi Yahudi Gücü, oy verme süresinin uzatılmasını talep etti ama İsrail Merkez Seçim Komitesi sürenin uzatılmasını gerektirecek herhangi bir gerekçe bulunmadığını belirterek talebi reddetti.

-Demokratlar Partisi lideri Golan da İsrail seçmenlerinin Netanyahu hükümetini “görmezden geldiğini” dile getirdi.

-Ana muhalefet ittifakından Yesh Atid partisinin lideri ve eski Başbakan Yair Lapid, Netanyahu’nun bloğunun seçimde tamamen yenilgiye uğradığını savundu.

ARAPLAR SANDIĞA AKIN ETTİ

İsrail’de yüksek katılımın gerçekleştiği genel seçimlerde, yerel saatle 20.00 itibarıyla oy kullananların oranı yüzde 74,3 olarak açıklandı. İsrail Merkez Seçim Komitesi’ne göre, sandıkların kapanmasına 2 saat kala seçmen katılım oranı 2022’deki son genel seçimlerdeki toplam katılım oranını geçerek rekor kırdı.

Bir önceki seçimde aynı saatte katılım yüzde 47,5’te kalmıştı. Sabah saat 07.00’de oy kullanma işleminin başlamasından saat 20.00’ye kadar gerçekleşen yüzde 74,3’lük katılım oranı, 1988’den bu yana aynı saat diliminde kaydedilen en yüksek katılım oranı oldu.

Filistinli Arap seçmenin sandığa ilgisi de oldukça yüksekti. 2022 seçimlerinde Arap yerleşimlerindeki oy kullanma hızı ülke ortalamasının yaklaşık yarısında kalırken, dün sabah saatlerinde bu oran ülke ortalamasının yaklaşık dörtte üçüne ulaştı. Bu artışın Arap partilerinin Meclis’teki sandalye sayısını yükselterek hükümet kurma hesaplarında ağırlıklarını artırabileceği belirtiliyor. Seçimlere katılım oranlarının yükselmesinin, anketlere göre yüzde 3,25’lik seçim barajını küçük farkla aşan bazı partilerin baraj altında kalmasına neden olabileceği ve bunun Meclis aritmetiğini etkileyebileceği değerlendiriliyor. Netanyahu da dün seçim boyunca seçmenini sandığa çekmek, “Araplardan olağandışı yüksek katılım. Çıkın oy verin”, “Eğer oy vermezseniz Müslüman Kardeşler hükümeti geliyor” gibi provokatif mesajlar paylaştı.

TAHRAN VE GAZZE UMUTSUZ

İSRAİL’in binbir türlü bahane ile gerçekleştirdiği saldırılara maruz kalan İran ve ateşkese rağmen saldırılara maruz kalan ve çadırlarda yaşam mücadelesi verilen Gazze Şeridi’nde de gözler İsrail’deki seçimdeydi. İranlılar, İsrail’in Tahran’a yönelik politikasında köklü bir değişiklik beklemediklerini belirtti. Tahran Üniversitesi öğrencisi Muhammed Rızapur “yeni hükümetin mevcut yönetimden daha sert politikalar izleyebileceğini” belirtti. Filistinliler de seçimi yakından takip etti. Cibaliye’den Deyr el-Belah’a göç etmek zorunda kalan Muhammed Eliyan, Netanyahu’nun yerine Gadi Eisenkot’un gelmesini umduğunu belirterek, “İsrail’i kim yönetirse yönetsin, sert bir tutum sergilememesini istiyoruz. Savaşı bitirsin ve barış içinde yaşamamıza izin versin” diye konuştu. Beyt Lahiya’dan göç etmek zorunda kalan İslam Salem ise hükümet değişse bile İsrail’in Gazze politikasının büyük ölçüde aynı kalacağı görüşünü dile getirdi.