İronik bir polemik

Hafta içinde bir hayli tepki çeken bir çağrıda bulunuldu.

İstanbul İli Deniz Ürünleri Avcıları Üreticileri Birliği, palamut bolluğu sebebiyle düşen fiyatların balıkçılara ekonomik zarar verdiğini belirterek avcılığa geçici ara verilmesi çağrısında bulundu.

Tezgâhlarda palamudun tanesinin 35 liraya kadar gerilemesi üzerine yapılan bu çağrı, vatandaşların "İnsanların erişilebilir fiyatla balık yemesine neden engel olmak istiyorsunuz?" şeklinde büyük tepki göstermesiyle "Kim haklı?" içerikli bir polemik başladı.

İstanbul İli Deniz Ürünleri Avcıları Üreticileri Birliği, daha sonra yaptığı açıklamada yanlış anlaşıldıklarını belirtti. Birlik, amaçlarının vatandaşların ucuz balık yemesini engellemek değil, stoklanarak yüksek fiyata satılmasına tepki gösterdiklerini; "Bizim derdimiz halka ucuz balık yedirmek. Bizden balığı alanlara 'Pahalıya satıyorsunuz, ucuza satın' diyoruz. Amacımız buydu ancak yanlış anlaşıldık" şeklinde dile getirdi.

Bu haberleri okurken adalar ve boğazlar dâhil olmak üzere 8.333 km kıyı uzunluğu olan ülkemizde avlanan palamut miktarını ve ülkemizde genel balıkçılığın ne durumda olduğunu merak ettim. Öyle ya; hakkında söylenen özlü sözlerin hakkını fazlasıyla veren yüksek kaliteli protein, EPA/DHA türü omega-3 yağ asitleri, B grubu vitaminleri ve zengin mineraller içeren bu balık, sofra kültürümüzde ayrıcalıklı bir konuma sahip. Bu haklı şöhretin en ikonik ifadelerinden biri olan "Palamut, fakirin eti, denizin aslanıdır" sözü, tam da bu yazının odağındaki polemiği derin bir ironiyle sarmalıyor.

Türkiye'de 2015'te avlanan palamut miktarı 4 bin 573 tondu. 2025'e ait rekolte henüz açıklanmamış olsa da 2024 verileri palamuttaki dikkat çekici artışı net bir şekilde ortaya koyuyor. 2024'te avlanan palamut miktarı, 2015'e kıyasla %977'lik bir artışla 49 bin 278 tona yükseldi.

Palamuttaki bu yükseliş trendi 2026'da da devam ediyor. 1 Eylül – 7 Ekim 2026 tarihleri arasında sadece İstanbul Gürpınar Su Ürünleri Hali'ne getirilen 14 bin ton balığın %67'sini (yaklaşık 9 bin 380 ton) palamut oluşturdu. Bu veriler, 2026'nın palamut rekoltesindeki güçlü artışı gözler önüne seriyor.

2015-2025 arasındaki Türkiye Su Ürünleri Üretimi tablosu, balık üretimindeki büyük değişimi net bir şekilde gözler önüne seriyor. Ancak bu büyük artışın kaynağı ne yazık ki denizlerdeki doğal balık avcılığı değil. Doğanın, denizlerin ve göllerin bize karşılıksız sunduğu rekolte aslında stabil bir seyir izliyor — ki günümüz şartlarında stabil kalmasına da şükretmemiz gerek.

Buna karşın yetiştiricilik tam anlamıyla bir başarı hikâyesi olarak göze çarpıyor. Zira 2015'e oranla 2025'teki yetiştiricilik artışı %161 gibi ciddi bir oranda gerçekleşti. Yetiştiricilik üretiminde Avrupa Birliği ülkeleri arasında ilk sırada yer alan Türkiye'de, toplam su ürünleri üretiminin %60'ını artık kültür balıkçılığı oluşturuyor.

Rakamlara baktığımızda bu tablo daha net anlaşılıyor. 2015'te denizlerde 397.731 ton, iç sularda ise 34.176 ton olmak üzere toplam 431.907 ton balık avlanmıştı. Yetiştiricilik tarafında ise denizlerde 138.879 ton, iç sularda 101.455 ton ile toplam 240.334 tonluk bir üretim yapılmış, böylece avlanma ve yetiştirmeyle elde edilen toplam balık miktarı 672.241 tona ulaşmıştı.

2025'te ise avlanan balık miktarı denizlerde 378.269 ton, iç sularda 32.159 ton olarak gerçekleşti ve toplam avcılık 2015'e oranla %5 azalarak 410.428 tona geriledi. Buna karşılık yetiştirilen balık miktarı denizlerde 440.817 ton, iç sularda 185.774 ton olmak üzere toplam 626.591 tona fırlayarak %161'lik muazzam bir artış kaydetti. Tüm bunların sonucunda toplam balık üretimi, 2015'e göre %54 artarak 1.037.019 tona ulaştı.

Peki balık tüketimimiz kişi başına ne kadar?

İthalat ve ihracat miktarlarını da göz önünde bulunduracak olursak ülkemizde kişi başı balık tüketimi 2015'te yıllık 6,1 kg idi. 2025'te ise tükettiğimiz balık miktarı kişi başı yıllık 2,7 kg artış göstererek 8,8 kg'a yükseldi.