Beş soruda Aliyev neden Ankara'ya gitmedi?

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in Türk Devletleri Teşkilatı'nın (TDT) Ankara'da düzenlenen zirvesine katılmaması, Bakü-Ankara ilişkilerinin mevcut durumuna ilişkin tartışmalara yol açtı.

Resmi açıklamaya göre Aliyev, önceden belirlenmiş programı kapsamında Azerbaycan'da düzenlenen FIFA U-15 Dünya Şampiyonası'nın kapanış ve ödül törenine katılacak.

Azerbaycan'ı zirvede Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil ediyor.

Ancak hükümete yakın APA ajansı ve diğer iktidar yanlısı medya kuruluşları, Aliyev'in kararını, son haftalarda Türkiye'de Azerbaycan yönetimine yönelik eleştiriler, Ankara'nın bunlara verdiği tepki ve diplomatik karşılıklılık ilkesiyle ilişkilendiriyor.

Peki, Aliyev'in Ankara'ya gitmemesi ne anlama geliyor ve Azerbaycan yönetiminin tutumu neden resmi açıklamalardan çok, iktidara yakın medya aracılığıyla aktarılıyor?

BBC Azerbaycanca Servisi beş soruda derledi.

1. Aliyev neden Ankara'daki zirveye katılmadı?

Hükümet yanlısı medya, bunu Cumhurbaşkanı Aliyev'in önceden belirlenmiş programı ile açıklıyor. Aliyev, Azerbaycan'da düzenlenen FIFA U-15 Dünya Şampiyonası'nın kapanış ve ödül törenine katılacak.

Azerbaycan yetkilileri, Aliyev'in Türkiye'ye gitmemesi konusunda başka bir gerekçe açıklamadı.

• 'Ferritin yüzü': Demir eksikliği dış görünüşten anlaşılabilir mi?
• İsrail'de sandıkların %99'u açıldı: Netanyahu'nun bloğu önde ama meclis çoğunluğunu sağlayamıyor
• Borsada yapay zeka depremi: Google 500 milyar dolar değer kaybetti
• Kapadokya'da peribacası çöktü, üç kişi hayatını kaybetti

Haberin sonu

Ancak hükümete yakın medyada yayımlanan birbirine oldukça benzer analizler, bu kararın aynı zamanda siyasi bir tepki niteliği taşıdığına işaret ediyor.

Türkiye tarafından resmi bir açıklama yapılmasa da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan zirvede isim vermeden "Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa, gayrılığa, ihtilafa yer yoktur" dedi.

• Azerbaycan 31 Türk vatandaşını istenmeyen kişi ilan etti, Erdoğan Aliyev ile görüştü
• Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Saral istifa etti: 'İnandığım değerlerden geri adım anlamına gelmiyor'

2. Hükümete yakın medya bunu nasıl açıklıyor?

APA ajansı, Aliyev'in Ankara'ya gitmemesini daha geniş kapsamlı bir siyasi bağlam içinde değerlendirdi.

Ajansa göre son haftalarda Türkiye medyasında ve sosyal medyada, şu konular üzerinden Azerbaycan ve ülke yönetimine karşı bir kampanya yürütüldü:

• Azerbaycan-İsrail ilişkileri
• Azerbaycan'daki okul forması ve başörtüsü tartışması
• Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği için olası adaylar

APA, bunların münferit eleştiriler değil, Azerbaycan'a karşı yürütülen "sistemli, yönlendirilen ve amaçlı" bir kampanya olduğunu öne sürüyor.

Ajansa göre Ankara'nın bu sürece geç müdahale etmesi Bakü'de rahatsızlık yarattı.

Bu değerlendirmeler resmi devlet açıklaması niteliğinde değil. Ancak iktidara yakın medyanın Aliyev'in Ankara'daki zirveye katılmama kararını böylesine geniş siyasi çerçevede açıklaması, Bakü'nün hoşnutsuzluğunu gayrıresmi yollarla iletmesi olarak yorumlanabilir.

3. Türkiye ile yaşanan rahatsızlığın temel nedenleri neler?

Azerbaycan yönetimine yakın medyada yer alan yorumlara göre rahatsızlığın başlıca sebepleri şunlar:

• Türkiye'de Azerbaycan'ın İsrail ile ilişkileri nedeniyle hedef alınması
• Azerbaycan'daki okul forması ve başörtüsü tartışmasının Türk medyasında çarpıtılarak sunulduğu iddiası
• Azerbaycan'ın Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği için Türkiye'nin olası adayı Feridun Sinirlioğlu yerine Birleşik Arap Emirlikleri'nin adayını desteklediği yönündeki suçlamalar

APA, Türkiye'nin Sinirlioğlu'nun adaylığını henüz resmen açıklamadığını belirterek Azerbaycan'ın destek vermemekle suçlanmasının temelsiz olduğunu savunuyor.

Ajans ayrıca Türkiye'de Azerbaycan büyükelçilikleri önünde düzenlenen protestoları, Azerbaycan yönetimine yönelik sert suçlamaları ve Ankara'nın bunlara geç tepki vermesini de Bakü'nün rahatsızlığının nedenleri arasında gösteriyor.

• Azerbaycan'da başörtüsü meselesinde Aliyev'in imajı nasıl tartışılıyor?

4. Yönetimin görüşü neden iktidara yakın medya aracılığıyla aktarılıyor?

Türkiye ile ilişkiler Azerbaycan'da resmi düzeyde "stratejik ortaklık" ve "bir millet, iki devlet" anlayışı üzerinden tanımlanıyor.

Bu nedenle Ankara'ya yönelik sert bir resmi açıklama, iki ülke arasında açık bir diplomatik kriz görüntüsü yaratabilir.

Hükümete yakın medya üzerinden verilen mesaj ise Bakü'ye hem rahatsızlığını gösterme hem de bunu resmi devlet politikası seviyesine çıkarmama imkanı veriyor.

Bu yaklaşımın üç olası amacı olduğu değerlendiriliyor:

• Türkiye'deki Azerbaycan karşıtı söylemlerin Bakü tarafından dikkatle takip edildiğini Ankara'ya göstermek,
• İlham Aliyev'in Azerbaycan açısından önemli bir kuruluş olan TDT Zirvesi'ne katılmamasını iç kamuoyuna açıklamak,
• İleride ilişkilerin yumuşatılabilmesi için diplomatik manevra alanını korumak.

Benzer kırgınlık ve rahatsızlık mesajları geçmişte Türkiye ve eski müttefik Rusya ile yaşanan gerginlik dönemlerinde de görülmüştü.

5. Aliyev'in Ankara'ya gitmemesi Azerbaycan-Türkiye ilişkilerinde kriz anlamına mı geliyor?

Şimdilik bunu bir kriz olarak değerlendirmek için yeterli resmi dayanak yok.

APA da Azerbaycan'ın TDT'den uzaklaşmadığını ve teşkilatın kurucu üyelerinden biri olarak faaliyetlerini sürdürdüğünü vurguluyor.

Ajans ayrıca Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın daha önce Azerbaycan'da düzenlenen bazı etkinliklere katılmadığını hatırlatarak diplomatik ilişkilerde karşılıklılık ilkesine dikkat çekiyor. Örnek olarak Erdoğan'ın 2024 yılında Şuşa'da düzenlenen TDT Gayriresmi Zirvesi'ne katılmaması gösteriliyor.

Bununla birlikte, APA ve diğer hükümete yakın medya kuruluşlarının kararı geniş kapsamlı bir siyasi bağlam içinde değerlendirmesi, Bakü'nün Türkiye'deki son gelişmelerden duyduğu rahatsızlığın gayriresmi mesajı olarak görülebilir.

Bu mesajın özü şu şekilde özetlenebilir:

Azerbaycan, Türkiye ile yakın ilişkilerini sürdürmek istiyor ancak bu ilişkinin Bakü'nün dış politikasını Ankara'nın siyasi veya ideolojik beklentilerine göre şekillendirmesi anlamına gelmesini kabul etmiyor.

Azerbaycanlı siyaset bilimci Şahin Caferli'ye göre, 2020'deki İkinci Karabağ Savaşı sonrası Azerbaycan artık kendisini dış desteğe ihtiyaç duyan küçük bir devlet olarak değil, bölgesel ve küresel düzeyde "orta güç" statüsüne sahip bir aktör olarak görüyor.

BBC Azerbaycanca Servisi'ne konuşan Caferli, "Zaferden sonra Azerbaycan artık kendisini eski Azerbaycan olarak görmüyor ve İlham Aliyev de kendisini eski İlham Aliyev olarak görmüyor" dedi.

"Azerbaycan hem bölgesel jeopolitikte hem de küresel ilişkilerde kendisini farklı şekilde konumlandırıyor ve yeni bir oyuncu olarak sunuyor."