Aliyev'in katılmadığı Türk Devletleri Zirvesi'nden hangi sonuçlar çıktı?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen 13. Türk Devletleri Teşkilatı liderler zirvesine (TDT) Ankara-Bakü arasında yaşanan gerilim ve Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev'in katılmaması damga vurdu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Türk dünyası aile fotoğrafında ayrılığa, ihtilafa yer yoktur" ifadeleriyle Aliyev'in gelmemesine dolaylı bir yorumda bulunurken toplantıda Azerbaycan'ı temsil eden Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ülkesinin TDT'ye etkin katılımının süreceğini vurguladı.

Kazakistan Devlet Başkanı Tokayev ise Rusya Federasyonu'nun da TDT'ye katılması gerektiğini dile getirdi.

• Beş soruda Aliyev neden Ankara'ya gitmedi?
• Aliyev, Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi'ne katılmadı

Türk dış politikasında giderek daha fazla önem kazanan TDT, 13. liderler zirvesini "Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik" temasıyla 29-30 Ekim günlerinde Ankara'da gerçekleştirdi.

Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi adıyla 2009'da Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan tarafından oluşturulan birlik 2021'de Türk Devletleri Teşkilatı adını aldı.

Özbekistan, 2019'da tam üye olarak birliğe kabul edildi.

Macaristan, Kıbrıs'ın kuzeyindeki Türk yönetimi ve Türkmenistan ise gözlemci üye olarak yer alıyorlar.

• 'Ferritin yüzü': Demir eksikliği dış görünüşten anlaşılabilir mi?
• Beş soruda Aliyev neden Ankara'ya gitmedi?
• Selçuksports: Tutuklanan Selçuk Yılmaz ifadesinde neler söyledi?
• İsrail'de sandıkların %99'u açıldı: Netanyahu'nun bloğu önde ama meclis çoğunluğunu sağlayamıyor

Haberin sonu

Ankara'da düzenlenen bu zirveye Macaristan'dan katılımcı yer almadı.

Azerbaycan dışındaki ülkeler ise lider seviyesinde temsil edildi.

Dönem başkanlığını tamamlayıp Türkiye'ye devreden Azerbaycan'ı Dışişleri Bakanı Bayramov temsil etti.

Azerbaycan böylece ilk defa bir TDT zirvesine lider seviyesinde katılmamış oldu.

Türkiye de 2024'te Azerbaycan'ın Şuşa kentinde düzenlenen gayri resmi TDT zirvesine lider seviyesinde katılmamıştı.

Zirveye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz gitmişti.

Erdoğan'dan 'Ayrılığa yer yok' mesajı

Aliyev'in katılmamasının nedeninin Ankara-Bakü arasında son haftalarda giderek yoğunlaşan ikili bir gerilim olması, TDT zirvesindeki eksikliğinin daha da önemli bir gelişme olarak değerlendirmesine neden oldu.

Azerbaycan devlet başkanının, Türkiye'nin çok önem verdiği TDT Zirvesi'ne katılmaması, "iki devlet tek millet" anlayışı üzerine inşa edilen ilişkilerin nasıl zorlu bir süreçten geçtiğini göstermesi açısından da etkili oldu.

Erdoğan, 21 Ekim'de Aliyev'i aramış ve TDT zirvesine şahsen davet etmişti.

Ankara-Bakü hattında Azerbaycan'ın eğitim kurumlarında başörtüsünü yasaklamasından kaynaklanan gerilim hakkında şu ana kadar değerlendirmede bulunmayan Erdoğan, zirvenin açılışında konuya dolaylı olarak değinmeyi tercih etti.

• Azerbaycan 31 Türk vatandaşını istenmeyen kişi ilan etti, Erdoğan Aliyev ile görüştü

Erdoğan, "Şunu, burada altını çizerek vurgulamak isterim: Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa, gayrılığa, ihtilafa yer yoktur. Hepimiz biriz, beraberiz, ezelden ebede kadar inşallah kardeşiz" ifadelerini kullandı.

Azerbaycan'ın Ermenistan ile yürüttüğü barış görüşmelerine destek verdiklerini kaydeden Erdoğan, Güney Kafkasya'da barış ve istikrar ortamının güçlenmesi için işbirliğini devam ettireceklerini dile getirdi.

Erdoğan, zirvenin sonunda Azerbaycan Dışişleri Bakanı ile ikili ayrı bir görüşme daha gerçekleştirdi.

Aliyev COP31'e katılacak mı?

Erdoğan'ın zirvede yaptığı konuşma ve liderlerle ikili görüşmelerinde gündeme getirdiği konulardan biri de 11-12 Kasım günlerinde Antalya'da yapılacak COP31 İklim Zirvesi'ne Türk dünyası liderlerinin katılımı oldu.

Erdoğan zirvede yaptığı konuşmada "Biliyorsunuz 11-12 Kasım tarihlerinde COP31 Liderler Zirvesi'ne Antalya'da ev sahipliği yapacağız. Siz değerli kardeşlerimin katılımını beklediğimi tekrar ifade etmek isterim" diye konuştu.

Aliyev'in Antalya'daki zirveye katılıp katılmayacağı Ankara-Bakü hattında yanıtı en çok merak eden sorular arasında yer alacak.

Azerbaycan, 2024'te COP29 Zirvesi'ni düzenlemiş ve Cumhurbaşkanı Erdoğan da katılmıştı.

Bakü: TDT'ye aktif katılım devam edecek

Bayramov da zirve kapsamında yaptığı açıklamada, Azerbaycan'ın dönem başkanlığı sırasında gerçekleştirdiği etkinlikleri ve kazanımları aktardı.

"Türk devletlerinin coğrafi konumu, ekonomik potansiyeli ve enerji kaynakları, uluslararası ulaşım, ticaret ve enerji güvenliğindeki rolümüzü daha da artırmak için geniş imkanlar sunmaktadır. Azerbaycan, bu doğrultuda yürütülen bölgesel projelerin aktif katılımcısıdır" değerlendirmesini yaptı.

Azerbaycan dışişleri bakanı, Türk dünyası üzerinde Avrupa'ya bağlantısallık projelerinin önemine dikkat çekti.

Ülkesinin Orta Koridor ve Zenzegur Koridoru gibi projelere desteğinin süreceğini kaydetti.

Bayramov, aynı konuşmasında Azerbaycan'ın dünyada giderek değişen ve zorlaşan güvenlik ortamına ilişkin düşüncelerini de "Böyle bir ortamda Azerbaycan, istikrar ve güvenlik alanı olmayı sürdürmektedir. Ülkemiz yalnızca kendi güvenliğini sağlamakla kalmamakta, daha geniş bir bölgede barışın ve istikrarın güçlendirilmesinde de istikrar sağlayıcı bir rol oynamaktadır" ifadeleriyle kayda geçirdi.

Azerbaycanlı bakan bu sözleriyle başta İsrail ile geliştirdiği işbirliği olmak üzere ülkesinin güvenlik ve stratejik ilişkilerini kendi güvenlik gereksinimine göre şekillendirmeye devam edeceği mesajı olarak algılandı.

Ankara'dan Kıbrıs Türkleri vurgusu

Diğer TDT etkinliklerinde olduğu gibi Ankara'daki zirvede de Türkiye'nin altını çizdiği konulardan biri Kuzey Kıbrıs Türkleri'ne Türk dünyasından daha fazla destek sağlanması oldu.

TDT'nin üç tam üye ülkesi Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan ile gözlemci üye Türkmenistan 2025'te Kıbrıs Cumhuriyeti'ne büyükelçi kararı almışlardı.

Kazakistan ayrıca Kıbrıs Cumhuriyeti'nde büyükelçilik binası da açtı.

Bu gelişmeye sert tepki vermek yerine TDT ülkelerine Kıbrıs Türkleriyle de ilişki kurma ve geliştirme çağrısında bulunan Ankara, son zirvede de bunu gündemde tuttu.

Erdoğan, konuşmasında "Aile meclisimizin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile temaslarını artıracağına inanıyorum" ifadelerini kullandı.

Ortak bildiride de Kıbrıs sorununun adadaki mevcut gerçekler temelinde çözüme kavuşturulması gereği vurgulandı ve Kıbrıs Türklerinin Türk dünyasının ayrılmaz parçası olduğu kaydedildi.

Ankara'nın baskısına rağmen TDT ülkelerinin AB ile son dönemde geliştirdikleri ilişkileri riske atmamak için Kıbrıs Türkleri'ne dönük önemli açılımlar yapması beklenmiyor.

Tokayev'den sürpriz Rusya önerisi

Zirvenin en çok dikkat çeken önerilerinden biri Kazakistan'dan geldi.

Kazakistan Devlet Başkanı Cömert Tokayev zirvede yaptığı konuşmada Rusya Federasyonu'nun da TDT'ye katılması gerektiğini kaydetti.

Tokayev, Anadolu Ajansı'nın geçtiği konuşma metnine göre "Teşkilatımızın prestijini artırabilmek ve aynı zamanda Rusya'nın da bu formata ya da gözlemci olarak teşkilata katılmasını sağlamak için gereken adımları atmamız gerekiyor. Bu çünkü adil bir şey olacaktır" diye konuştu.

Rusya'nın Türk dünyasıyla yakın ilişkiler içinde olduğunu kaydeden Tokayev, "Aynı zamanda birçok Rusça kelimenin Türk dillerinden geldiğini de biliyoruz. Genel olarak Rusça kelimeler de dilimize girmiş durumda. Dolayısıyla eğer bu teşkilatın bir parçası haline gelirse Rusya, teşkilatımız bundan fayda görecektir" değerlendirmesini yaptı.

TDT'nin kuruluş amaçlarından biri Orta Asya ve Güney Kafkasya'da yer alan ve Türkçe dilini konuşan devletlerin Rusya ve Çin'e olan bağımlılıklarını azaltmak ve uluslararası ilişkilerini çeşitlendirmek olarak biliniyor.