ABD'nin başlattığı savaş, kabusunu gerçeğe dönüştürdü

ABD Başkanı Donald Trump İran'a karşı başlattığı savaşın en önemli sebebi olarak "İran'ın nükleer bomba üretmeye çok yakın olması" iddiasını göstermişti. 

Ancak İran'ın savaşın başında öldürülen dini lideri Ali Hamaney'in fetvasına göre İran'ın nükleer, kimyasal veya biyolojik bir kitle imha silahı üretmesi yasaktı. ABD, bu fetvayı boş bir söz olarak reddetti.

Gelgelelim Ali Hamaney'in ölümü ve süregelen savaş, İran'ın nükleer silah yasağıyla en yakından özdeşleşen dini otoriteyi ortadan kaldırdı.
 
Stratejik bir değişimin en net işareti ise bu hafta İran Uzmanlar Meclisi'nin ülkenin savunma doktrininin gözden geçirilmesi ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması'ndan (NPT) çekilme seçeneğinin değerlendirilmesi yönündeki çağrısıyla geldi.

TAHRAN'DA NÜKLEER SİLAH TARTIŞMASI

Anayasal olarak İran'ın dini liderini atamak ve denetlemekle görevli olan bu güçlü din adamları kurulu, NPT'den çekilmeyi ve daha güçlü bir caydırıcılık oluşturmayı "kaçınılmaz bir zorunluluk" ve "ulusal bir talep" olarak nitelendirdi. 

Çekilmeyi dış baskılara verilebilecek olası yanıtlardan biri olarak sunmak yerine, İran'ın taahhütlerini yeniden değerlendirmesini ülkenin güvenlik gereksinimlerinden doğan bir yükümlülük olarak çerçeveleyen meclis, Dışişleri Bakanlığına da Tahran'ın tutumunu komşu ülkelere iletme ve "direniş yolu" olarak tanımladığı çizgiyi destekleme çağrısı yaptı.

Yapılan bu açıklama henüz NPT'den ayrılmaya ya da nükleer silah edinmeye yönelik nihai bir karar anlamına gelmiyor. 

Ancak açıklamanın önemi, İran'ın en etkili dini kurumunun, ülkenin nükleer duruşunun temelini oluşturan uzun süreli varsayımların yeniden gözden geçirilmesini kamuoyu önünde desteklemiş olmasından kaynaklanıyor.

NÜKLEER YANLISI MESAJLAR

Uzmanlar Meclisi'nin bu çıkışı, siyasi ve güvenlik kurumlarındaki üst düzey isimlerin nükleer silahların üretimini savunan açıklamalarının ardından geldi.

Bu ayın başlarında Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai konunun tartışıldığını kabul ederek, "Yeniden savaş çıkarsa önceki (nükleer) doktrinimizi korumayı mı planlıyoruz?" sorusunu yöneltti.

Söz konusu tartışma, devlet tarafından düzenlenen ve nükleer caydırıcılık çağrılarının halk talepleri olarak sunulduğu gece mitinglerinde de büyütüldü. 

Bu tür gösteriler kamuoyunun bağımsız bir kanıtı olarak değerlendirilemese de öne çıkmaları, yetkililerin bir zamanlar büyük bir ihtiyatla ele alınan bir konunun ülkenin açık siyasi tartışmalarının parçası haline gelmesine izin verdiğini ve bazı durumlarda bunu teşvik ettiğini gösteriyor.

FETVA, YAZARIYLA UNUTULUYOR

Tartışma, Ali Hamaney'in ölümünün ve Mart ayında yerine oğlu Mücteba Hamaney'in geçmesinin ardından yeni bir boyut kazandı.

Yirmi yılı aşkın bir süre boyunca baba Hamaney'in nükleer silah üretiminin ve kullanımının İslam'a göre yasak olduğuna dair açıklamaları, İranlı diplomatlara müzakere masasında suçlamalara karşı koymak ve Tahran'ın nükleer silah peşinde olmadığı yönündeki resmi tutumunu savunmak için güçlü bir araç sağlamıştı.

Bununla birlikte fetvanın önemi hiçbir zaman yalnızca teolojik olmadı; silahlanmanın kırmızı çizgi olduğu iddiasını korurken İran'ın gelişmiş bir nükleer program yürütmesine olanak tanıyan siyasi bir tutumu pekiştirdi.

Tıpkı babası gibi bu konuda son söze sahip olan yeni lider Mücteba Hamaney, bu tutumun değişmediğini düşünüp düşünmediğini kamuoyuna henüz açıklamadı ve bu sessizlik, sertlik yanlılarına tartışmayı kamusal alana taşıma alanı açtı.

Fetvayı aşılmaz bir engel olarak görmemek için tarihsel bir neden de bulunuyor. İran liderliği, ideolojik bağlılıkları devletin bekası için gerekli gördüğü şartlarla defalarca dengeledi ve İslam Cumhuriyeti'nin geçmişinde liderlerinin gerekli gördüğü dönemlerde verdiği büyük stratejik tavizler yer aldı.

Liderlik, özellikle mevcut doktrinin yönetim yapısını açıkta ve savunmasız bıraktığı sonucuna varırsa, nükleer meseleye de nihayetinde aynı şekilde yaklaşabilir.