ABD'de yaşanan havayolu krizinin ayrıntıları neler?

ABD FAA (Federal Havacılık İdaresi), hava trafik kontrol merkezlerinde yaşanan bir iletişim arızasının ülke çapındaki havalimanlarında kaosa yol açması ve 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana görülen en uzun süreli uçuş durdurma kararına neden olmasının ardından, ülke genelindeki uçuş yasağını kaldırdı.

Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, ABD hava sahasının yeniden açıldığını belirtti; ancak uçuşların kademeli olarak başlayacağı ve havayolu şirketlerinin normal operasyon düzenine dönmesinin zaman alacağı konusunda uyarıda bulundu.

FlightRadar24 verilerine göre, 6 bin 600'den fazla uçuş iptal edildi, 8 bin 600 uçuşta ise gecikme yaşandı; pazar günü için planlanan 1500 uçuş da şimdiden iptal edilmiş durumda. Havacılık analistleri, ülke genelinde dört saat süren uçuş durdurma kararının, havayolu programlarını günlerce aksatabileceğini belirtti. Duffy, on binlerce yolcunun ülke genelindeki havalimanlarında mahsur kaldığını ifade etti.

Duffy, İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin ile birlikte Oval Ofis'te Başkan Donald Trump ile bir araya gelerek yaşanan kesintiyi görüştüklerini aktardı. Söz konusu arıza; eskiyen teknoloji, ekipman ve iletişim sorunlarının yanı sıra binlerce hava trafik kontrolörü eksikliğiyle boğuşan ABD hava trafik kontrol sistemindeki problemlerin en çarpıcı göstergesi oldu.

Duffy, sorunun hava trafik kontrol merkezlerindeki radar ve iletişim sistemlerinde istikrarsızlık yaşanmasıyla başladığını belirtti. Duffy, "Anahtarlarımız (switch) ve yönlendiricilerimiz (router) aşırı veri yüklemesiyle karşılaştı; bu cihazlardan gelen verilerde tutarsızlıklar oluşmaya başlayınca sistemi kapatma kararı aldık" dedi. Hiçbir aşamada radar veya iletişim bağlantısının tamamen kopmadığını vurgulayan Duffy, binlerce uçağın güvenli bir şekilde iniş yapmasının sağlandığını ekledi.

Duffy, acil sorunun giderildiğini ve uçuşların güvenli olduğunu belirtirken, benzer arızaların önlenebilmesi için eskiyen hava trafik kontrol sisteminin kapsamlı bir şekilde elden geçirilmesi gerektiği uyarısında bulundu.

50 milyar dolarlık yenileme talebi

Duffy, bu tür kesintileri önleyebilecek yeni bir sistemin finanse edilmemesinden dolayı Kongre'yi suçladı ve sistemin modernizasyonu için 50 milyar dolar talep etti.

Kesinti yaşanmadan saatler önce Ulaştırma Bakanı Duffy ve Beyaz Saray yönetimi, Kongre'ye ülkenin eskiyen havalimanlarını ve hava trafik kontrol altyapısını iyileştirmek için 30,1 milyar dolarlık bir bütçeyi onaylaması çağrısında bulunmuştu. Duffy, "Elimizde inanılmaz derecede eski bir hava trafik kontrol sistemi var. Bunu düzeltmemiz için bize gereken kaynağı sağlayın" açıklamasını yapmıştı.

İç Güvenlik Bakanı Mullin, kesintinin bir siber saldırıdan veya kontrolden çıkmış bir yapay zeka sisteminden kaynaklandığına dair şu an için "hiçbir kanıt" bulunmadığını, ancak araştırmacıların her iki ihtimali de henüz tamamen dışlamadığını belirtti. Mullin, "Sorunun mekanik kaynaklı olduğu görülüyor, yine de incelemelerimiz devam ediyor," dedi.

Mullin, Ulusal Güvenlik Ajansı'nın (NSA) soruşturma kapsamında İç Güvenlik Bakanlığı ile birlikte çalıştığını da sözlerine ekledi. İki havayolu yetkilisine göre, yaşanan kesinti L3Harris Technologies tarafından yönetilen bir telekomünikasyon ağını etkiliyor gibi görünüyor. Söz konusu ağ, hava trafik kontrolörlerinin pilotlarla iletişim kurmak için kullandığı kritik radyo frekanslarını yönetiyor. L3Harris, konuyla ilgili yorum talebine yanıt vermedi.

Uçuşların durdurulması kararı kaldırılmış olsa da, yolcular için yaşanan aksaklıklar henüz sona ermedi. Boston'dan Seattle'a, New York'tan Los Angeles'a kadar pek çok noktada, artan gecikmeler ve iptaller nedeniyle yolcular havalimanlarındaki kalkış salonlarını ve havayolu şirketlerinin bankolarını doldurdu; uçaklar ise kapılarda beklemek zorunda kaldı. Binlerce yolcu, geceyi havalimanında geçirmek durumunda kaldı.

Yatırımcılar, havayolu şirketlerinin bu durumdan finansal olarak zarar göreceğini öngörerek pozisyon almaya başladı. Mesai sonrası işlemlerde American Airlines, United Airlines ve Delta Air Lines hisseleri yüzde 1 ila yüzde 2 oranında değer kaybederken, JetBlue Airways hisseleri yaklaşık yüzde 3 düştü.

American Airlines, operasyonların daha hızlı normale dönmesini sağlamak amacıyla uçakları ve mürettebatı yeniden konumlandırmak için önceliği, ana merkezlerinin dışındaki küçük şehirlere ve uluslararası destinasyonlara yapılan uçuşlara verdiğini açıkladı.