32 bin tonu suya bıraktılar 80 yıldır felaketi yaşatıyor

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Baltık Denizi’ne dökülen binlerce ton kimyasal mühimmat, bölgedeki balıkçılık faaliyetleri ve deniz ekosistemi üzerindeki etkisini sürdürüyor. 

Baltık Denizi Deniz Çevresini Koruma Komisyonu (HELCOM) verilerine göre, özellikle Danimarka’ya bağlı Bornholm Adası açıklarında yüzeye çıkarılan kimyasal kalıntılar yerel balıkçılar için risk oluşturuyor.

30 BİN TONUN ÜZERİNDE MÜHİMMAT BATIRILDI

Tarihsel kayıtlara göre, savaşın sona ermesiyle birlikte Almanya’da ele geçirilen kimyasal silah stoklarının önemli bir bölümü Sovyet askeri idaresi tarafından denize dökülerek imha edildi. 

HELCOM raporlarında, Bornholm Havzası’na yaklaşık 32 bin ton kimyasal mühimmat bırakıldığı; bu mühimmatların iprit (hardal gazı), adamsit, Clark I, Clark II ve kloroasetofenon gibi yaklaşık 11 bin ton aktif harp maddesi barındırdığı belirtildi.

Farklı araştırmalarda ise 1947–1948 yıllarında Bornholm ve Gotland açıklarına bırakılan miktarın 34 bin ila 50 bin ton arasında değişebileceği öne sürülüyor. Dönemin lojistik şartları ve kayıt yetersizlikleri nedeniyle mühimmatların yalnızca belirlenen çukurlarda değil, intikal rotaları boyunca geniş bir hatta dağıldığı kaydedildi.

BALIKÇI AĞLARINDA İPRİT BLOKLARI

Sualtında kalan ve çoğunlukla 250 kilogramlık uçak bombaları ile top mermilerinde muhafaza edilen kimyasal maddelerin korozyon nedeniyle dış ortama sızdığı bildiriliyor. 

80 ila 100 metre derinlikteki soğuk deniz suyuyla temas ettiğinde katılaşan iprit gazının, zaman zaman balıkçı ağlarına takıldığı ya da kıyıya vurduğu kayıtlara geçmiş durumda.

HELCOM verilerine göre:

1991 yılında balıkçılar tarafından 103 ayrı olayda toplam 5 bin 378 kilogram kimyasal mühimmat yüzeye çıkarıldı.

1994 ile 2012 yılları arasında yalnızca Bornholm bölgesinde ağlara takılan katılaşmış iprit miktarı yaklaşık 4 tona ulaştı.

2000–2005 yılları arasında bölgede yıllık ortalama 1.110 kilogram mühimmat çıkarıldığı rapor edildi.

18 Şubat 1992 tarihinde Bornholm’ün güneyindeki Dueodde sahilinde 250 kilogramlık patlamamış bir iprit bombası tespit edildi.

EKOSİSTEM VE BESİN ZİNCİRİNE ETKİSİ İNCELENİYOR

Marine Environmental Research dergisinde yayımlanan saha çalışmalarında, mühimmatların bulunduğu noktaların 250 metre çevresinde dip tortusu kirliliği saptandı. Bölgede yapılan ölçümlerde, batık alanlarına yakın yaşayan balıklarda arsenik bileşikleri ile iprit bozunma ürünlerine rastlandığı rapor edildi.

Sovyet dönemi arşivlerindeki eksiklikler nedeniyle döküm sahalarının kesin sınırları tam olarak netleştirilemezken, Danimarka makamları ve HELCOM bölgedeki izleme çalışmalarını sürdürüyor; balıkçılara yönelik güvenlik ve bildirim protokolleri uygulanmaya devam ediyor.