Palantir'in kurucu ortaklarından Joe Lonsdale, ABD'de on binlerce laboratuvar maymunu yetiştirmeyi hedefleyen bir girişime yatırım yaptı. Yıllardır devam eden maymun kıtlığı, araştırmalarda kullanılan hayvanların fiyatını yükseltirken ABD'li laboratuvarları yabancı tedarikçilere bağımlı hale getirdi. Yeni girişim ise bu soruna ülke içinde üretim yaparak çözüm bulmayı hedefliyor.
Forbes'un haberine göre Safer Human Medicine adlı şirket, 2023 yılında kurulmasından bu yana 28 milyon dolar yatırım aldı. Bu miktarın 20 milyon doları, Lonsdale'in girişim sermayesi şirketi 8VC tarafından sağlandı.
Şirket, Georgia eyaletinin Bainbridge kentinde büyük bir üretim tesisi kurmayı planlıyor. Projeye göre tesiste, ilaç araştırmalarında sıkça kullanılan uzun kuyruklu makak türünden 30 bin maymuna kadar hayvan barındırılabilecek.
Laboratuvar maymunlarının fiyatı 20 bin doları aştı
ABD'de yaşanan maymun kıtlığı, araştırmalarda kullanılan hayvanların fiyatlarını da hızla artırdı. Gazeteci Ole Lehmann, X platformunda yayımladığı yazıda bir maymunun fiyatının 2019'da yaklaşık 3 bin dolar olduğunu, bugün ise 20 bin doların (yaklaşık 1 milyon) üzerine çıktığını belirtti.
Washington Post'un aktardığı Evercore tahminleri de bu artışı ortaya koyuyor. Araştırma hayvanlarının önemli tedarikçilerinden Charles River Laboratories'in sağladığı maymunların fiyatı, 2019'da yaklaşık 2 bin 500 dolar seviyesindeyken 2022'de 22 bin dolara yükseldi.
Kıtlığın temelinde ise Covid-19 salgınıyla başlayan tedarik sorunları bulunuyor. Bir dönem ABD'nin önemli maymun tedarikçilerinden biri olan Çin, ihracata kısıtlama getirdi. Bunun üzerine Amerikan laboratuvarları başka ülkelerden hayvan temin etmeye başladı.
Bu süreçte Kamboçya önemli bir tedarikçi haline geldi. Vahşi doğadan yakalanan maymunların yasa dışı ticaretine ilişkin federal soruşturma, ABD'ye yapılan sevkiyatları da olumsuz etkiledi.
30 bin maymuna ulaşmak 20 yıl sürebilir
Safer Human Medicine, ABD'nin yabancı tedarikçilere bağımlılığını azaltmak için yerli üretimi artırmayı hedeflese de maymunların üreme hızı, projenin kısa sürede tamamlanmasını zorlaştırıyor.
Dişi makaklar yaklaşık 4 yaşında üreme olgunluğuna ulaşıyor ve genellikle yılda yalnızca bir yavru dünyaya getiriyor.
Ole Lehmann'ın aktardığı plana göre şirket, ilk aşamada Asya'daki üretim tesislerinden 500 ila 1.000 makak getirmeyi önerdi. Bu hayvanların üremesiyle birlikte sayının 20 yıl içinde kademeli olarak 30 bine çıkarılması hedefleniyor.
Proje hayvan hakları savunucularının tepkisini çekiyor. Hayvan Refahı Enstitüsü, 2025 yılında yayımladığı raporda, nesli tehlike altındaki uzun kuyruklu makakların uluslararası ticaretinin sona erdirilmesi çağrısında bulundu.
Kuruluş, ABD'deki mevcut tesislerde yaşanan hayvan kaçışları, yaralanmalar ve ölümlere de dikkat çekti. Yeni üretim merkezlerinin kurulmasının hayvan refahı açısından ek sorunlara yol açabileceğini savundu.
396 milyon dolarlık projeye bölge halkı karşı çıktı
Projeye yönelik tepkiler yalnızca hayvan hakları kuruluşlarıyla sınırlı kalmadı. Associated Press'in haberine göre Bainbridge sakinleri de kentlerinde kurulması planlanan 396 milyon dolarlık tesise karşı çıktı.
Proje ilk açıklandığında yerel yönetimden önemli destek aldı. Mahkeme belgelerine göre Aralık 2023'te yetkililer, şirkete yaklaşık 200 dönümlük arazi sağlanmasını ve 10 yıl boyunca emlak vergisi alınmamasını kabul etti. Ayrıca 300 milyon dolara kadar gelir tahvili çıkarılmasının da önü açıldı.
Bainbridge ve Decatur İlçesi Kalkınma Otoritesi'ne göre şirket, proje karşılığında 263 kişiye kadar istihdam sağlamayı ve bölgeye 270 milyon dolarlık yatırım yapmayı taahhüt etti.
Halktan gelen tepkiler üzerine yerel yetkililer yalnızca 2 ay sonra projeye verdikleri desteği geri çekti.
Bölge sakinleri özellikle konut fiyatlarının düşmesinden ve su kaynaklarının kirlenmesinden endişe duydu. Yerel emlakçı Lacey Shepherd, NPR'ye yaptığı açıklamada tartışmaların bazı ev alıcılarının satın alma kararından vazgeçmesine neden olduğunu söyledi.
Bir başka bölge sakini ise 2024 yılında WALB-TV'ye yaptığı açıklamada, tesiste 30 bin maymun bulunmasının kentte ciddi sorunlara yol açabileceğini savundu.
Safer Human Medicine, yerel yönetimin kararının ardından sözleşmenin ihlal edildiği gerekçesiyle federal mahkemede dava açtı. Hukuki süreç devam ederken şirket, Ekim 2026 itibarıyla Georgia'daki tesis için araziyi henüz satın alamadı.
Şirket Florida'da faaliyete başladı
Georgia'daki büyük proje belirsizliğini korurken Safer Human Medicine, Florida'da daha küçük bir tesisle ilerleme kaydetti.
Şirket, 2025 yılında LaBelle kentinde araştırma maymunlarını barındırmak ve karantinaya almak amacıyla mevcut bir tesisi satın aldı. Böylece Georgia'daki proje beklemede olsa da Florida'daki operasyon faaliyete geçti.
Yapay zeka maymun talebini artırabilir
Laboratuvar maymunlarına yönelik talebin gelecekte daha da artabileceği öne sürülüyor. Bunun nedenlerinden biri de yapay zekanın ilaç geliştirme sürecinde giderek daha fazla kullanılması.
Ole Lehmann, yapay zeka destekli ilaç keşfinin klinik öncesi aşamada test edilmesi gereken ilaç adaylarının sayısını artırabileceğini savunuyor. Lehmann'a göre yeni ilaçların insanlarda kullanılmadan önce güvenlik testlerinden geçirilmesi, makak maymunlarına yönelik ihtiyacı da artırabilir.
Ancak ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), hayvan deneylerini azaltmak için yapay zeka ve diğer yeni teknolojilerin kullanımını teşvik ediyor. Bu değişimin ilaç sektöründe yaygınlaşmasının ise yıllar alabileceği belirtiliyor.
Reuters'ın Eylül 2025 tarihli haberine göre hayvan deneyleri, ilaç geliştirme sürecinin standart aşamalarından biri olmayı sürdürüyor. Özellikle monoklonal antikorlarla ilgili güvenlik testleri altı aya kadar uzayabiliyor. Bu çalışmalarda ortalama 144 insan dışı primat kullanılırken hayvan başına maliyet 50 bin dolara kadar çıkabiliyor.
Buna karşılık bazı sektör yöneticileri, yapay zekanın gelecekte hayvan deneylerine duyulan ihtiyacı tamamen ortadan kaldırabileceğini düşünüyor.
İlaç geliştirme çözümleri şirketi Certara'nın yöneticilerinden Patrick Smith, Reuters'a verdiği demeçte bu dönüşüme dikkat çekerek hayvan deneylerinin artık gerekli olmayacağı bir noktaya yaklaşıldığını söyledi.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın.