Öğrenci hareketi Sırbistan'da Vucic iktidarını nasıl devirdi?

Sırbistan'da bir trajedinin ardından doğan öğrenci hareketi, öğrencilerin yolları kapatmasıyla başladı. Zamanla neredeyse her gün düzenlenen protestolara, yolsuzluğa ve hükümetin ihmallerine karşı ülke çapında bir harekete dönüştü.

Öğrenciler, iki yıldan kısa bir sürede Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic'in 14 yıllık siyasi hakimiyetine son vermeyi başardı.

• Sırbistan'da iktidardaki Vucic'in öğrenci hareketine yenilmesi sonrası kutlamalar yapılıyor

Vucic'in Sırp İlerleme Partisi'ne (SNS) verilen destek giderek eridi. Sonunda parti, Sırbistan'ın geleceğinin oylandığı bir referanduma dönüşen seçimde yenildi.

Belgrad'dan Novi Sad'a ve Niş'e kadar birçok kentte, şehir merkezlerinde ya da Öğrenci Listesi'nin merkezleri önünde toplanan destekçiler büyük bir coşku içindeydi. Öğrenciler, sosyal medyada yaptıkları paylaşımda "Sırbistan özgür" diye yazdı.

En simgesel gelişme ise Vucic yanlılarının 18 ay önce Belgrad'ın merkezinde, Sırbistan Parlamentosu'nun karşısındaki Pionirski Parkı'nda kurduğu ve "Caciland" olarak anılan çadır kampının dağılmasıydı. "Vucic gidiyor" sloganları eşliğinde metal bariyerler yıkıldı.

• Sırbistan'da insanlar neden her gün saat 11:52'de eylem yapıyor?

Öğrenciler Sırbistan'ı nasıl değiştirdi?

Belirgin liderleri ve siyaset geçmişleri yok.

Yine de "Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor" hareketi, Sırp toplumunun farklı kesimlerindeki hükümet karşıtı seçmenleri biraraya getirdi.

Parlamentodaki 250 sandalyenin tamamı için aday gösterdiler. Ancak adayların arasında tek bir öğrenci bile yoktu.

• Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Saral istifa etti: 'İnandığım değerlerden geri adım anlamına gelmiyor'
• Brezilya'da Lula benzeri görülmemiş bir seçim zaferi elde etti
• İstanbul Barosu'nun yeni başkanı Ümit Kocasakal oldu
• Azerbaycan'da başörtüsü meselesinde Aliyev'in imajı nasıl tartışılıyor?

Haberin sonu

Geçen hafta Belgrad'a yürüyen öğrencilere katılan listenin ilk sırasındaki aday, kardiyolog Ilija Srdanovic, tarihin yeniden yazıldığını söylüyordu:

"Bu enerjinin önüne geçilemez."

BBC'ye konuşan Srdanovic, "Yurttaşlarımıza, artık geride kalan bu rejimin onlardan aldığı uygar toplumun temel değerlerini sunuyoruz" dedi.

Her şey, 1 Kasım 2024'te Sırbistan'ın ikinci büyük kenti Novi Sad'daki tren istasyonunun girişindeki beton sundurmanın çökmesiyle başladı. Olayda 16 kişi hayatını kaybetti.

Bu trajedi, yaygın yolsuzluğun bir simgesi olarak görüldü.

Eleştiriler, istasyonda ölümcül kusurlar içeren yenileme çalışmalarını, projeyle kendisini yakından özdeşleştiren cumhurbaşkanıyla ilişkilendiriyordu.

Henry Jackson Society adlı düşünce kuruluşundan Helena Ivanov, "Sundurmanın çökmesi bardağı taşıran son damla oldu" diyor.

Ivanov'a göre, duyguların yoğunlaştığı bu an bir kıvılcım yarattı; ülke çapında yürüyüşlere ve etkinliklere dönüştü.

Bu kampanya, hiçbir muhalefet partisinin başaramadığı biçimde Sırbistan halkının gönlünü ve desteğini kazandı.

Protestolardan Vucic'e doğrudan meydan okumaya

Üniversite kampüslerinde ve kent sokaklarında adalet talebiyle düzenlenen haftalık öğrenci protestoları, kısa sürede ülke çapında bir harekete dönüştü.

Çoğu zaman yerel düzeyde örgütlenen bu hareket; çiftçiler, oyuncular ve hakimler dahil toplumun çok daha geniş kesimlerini içine aldı.

Vucic'in SNS partisi açıkça sarsılmıştı.

Ocak 2025'te başbakan, "gerilimi düşürmek için" istifa etti.

Mart 2025'te Belgrad, Sırbistan tarihinin en büyük hükümet karşıtı protestosuna sahne oldu.

Lidersiz öğrenci hareketi güç kazandıkça öğrenciler, "plenum" adı verilen öğrenci meclisleri aracılığıyla örgütlendi.

• Sırbistan'da protestolar: Başbakan Miloš Vučević istifa etti

Vucic geçen ay erken seçim kararı aldığını açıkladığında artık hazırdılar.

Helena Ivanov, "Duyguların yarattığı bu ivmeyi sağlam bir örgütlenmeye dönüştürmeyi ve insanların sandık başında seçimlerin adil biçimde yürütülmesini nasıl güvence altına alacaklarını öğrenmesini sağladılar" diye açıklıyor.

ABD merkezli Alman Marshall Fonu'nun Balkanlar programının başındaki Gordana Delic, "Mesaj açıktı: Hukukun bir yönetme aracı olarak kullanılması değil, hukukun üstünlüğü" dedi. Delic'e göre, pazar günkü oylama fiilen bir referandumdu.

Vucic başlangıçta protestocuları "iyi niyetli" diye överek yaklaşmaya çalıştı. Ancak seçimler öncesinde onları Sırbistan'ı "yıkmaya" çalışmakla suçladı.

Pazar gecesi rakiplerinin zaferini kabul ettikten sonra bile, isim vermediği "Avrupa ülkeleri ve Amerikan derin devleti" tarafından desteklendikleri yönündeki dayanaksız iddiayı dile getirdi.

Sırbistan'ı şimdi kim yönetecek?

Kesin olan bir şey var: Ülkeyi öğrenciler yönetmeyecek, çünkü seçimlerde aday olmadılar. Bu, bilinçli bir tercihti. Seçmenler muhtemelen hayat tecrübesi az olan adaylardan oluşan bir listeye oy vermeyecekti.

Listenin ilk sırasında Novi Sad'da kardiyoloji profesörü olan Ilija Srdanovic yer alsa da kendisi başbakanlık için güçlü bir olasılık olarak görülmüyor.

Adaylar arasında, ülkenin liderliğini üstlenebilecek isimler olarak öne çıkanların sayısı az.

Bağımsız kamuoyu araştırma kuruluşları CeSID ve Ipsos'un tahminine göre, listedeki 140 kişi parlamentoya girmeye hak kazandı. Bu isimler arasında eski basketbol yıldızı Dejan Bodiroga (listenin 24'üncü sırasında), tanınmış oyuncu Tihomir Stanic (8'inci), opera sanatçısı Nikola Mikic (46'ncı), Sırbistan Merkez Bankası'nın eski başkanı Dejan Soskic (27'nci) ve çok sayıda profesör bulunuyor.

Soskic'in adı başbakanlık için anılıyor. Ekonomide yapacağı reformları anlatan Soskic, hükümet yanlısı medyada sık sık eleştirilerin hedefi oldu.

Programlarında neler var?

Seçilen milletvekilleri, fiilen bir seçim bildirgesi niteliği taşıyan programı hayata geçirmekle görevli olacak.

Öğrenciler, kendi ifadeleriyle, kurumlara girip "işlerini sorumlulukla yapacak ve neden orada olduklarını unutmayacak" insanlar arıyordu.

Öğrenci hareketinin 11 maddelik programında şu hedefler yer alıyor:

• Yolsuzluğa karışanları yakalayacak bir polis birimi kurarak yolsuzluğun kökünü kazımak,
• Protestoculara yönelik müdahalelerde kuralları ihlal eden ya da organize suçla bağlantısı bulunan yetkilileri İçişleri Bakanlığı'ndan uzaklaştırmak,
• Sırbistan'ın taraflı medya yapısını yeniden düzenlemek ve kamu yayıncısını siyasi denetimden kurtarmak,
• Kamu işletmelerinin başına partiye sadık isimlerin getirilmesine son vermek.

Vucic ve SNS, yolsuzluk yaptıkları ve medyayı etkilemeye çalıştıkları yönündeki suçlamaları reddediyor.

Öğrenciler olmadan da bir öğrenci hareketi kalacak mı?

Seçilmiş olmasalar da Sırbistan halkına vaatlerde bulunanlar öğrencilerdi. Bu nedenle, programlarını hayata geçirmeleri için üzerlerinde baskı olacak.

Öğrenciler, hareketlerini temsil etmek üzere seçtikleri sıradan Sırbistan vatandaşlarına, "Son bir yıldır sokaklarda yürüttüğümüz mücadelenin bir bölümünü kurumlara taşıma görevinin emanet edildiğini" söylüyor.

Vucic ise 25 Ekim pazar akşamı parti destekçilerine yaptığı konuşmada, öğrencilerin Sırbistan'da hayatın iki yılını mahvettiğini ve "düşündüklerinden daha çabuk" yenileceklerini söyledi.

Haberin sonu

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.