Hamileliği işverenden gizlemeyin

Nüfusun tehlikeli şekilde azaldığı konusunda toplumda herkes hem fikir olmakla birlikte özellikle kurumsal olmayan işletme sahipleri hamile kadınları çalıştırmak istemiyorlar. Kadın işçiler bunu bildikleri için işten atılma korkusuyla hamileliklerini gizleme yoluna gidiyorlar. İşte tam da bu noktada hataya düşüyorlar. Oysa kadın işçiler hamileliği gizlemek yerine işverene bildirdiğinde İş Kanunu şemsiyesi altına girerler.

SORULARINIZ İÇİN: [email protected]

Kadın işçiler hamile olduklarını işverene derhal bildirmelidir. İşveren, gebe çalışanın sağlık ve güvenliği için iş yerinde gerekli önlemleri almak, çalışma koşullarını planlamak zorundadır. Yaptığı iş nedeniyle çalışma koşullarını ve saatlerini ayarlamak mümkün değil ise sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırır. Hamile işçi doğuma kadar gece çalışmaya zorlanamaz, günde 7,5 saatten fazla çalıştırılamaz.

HAMİLE İŞÇİ İŞTEN ÇIKARTILAMAZ

İş Kanunu’nun 18’inci maddesine göre, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran iş yerlerinde en az 6 ay kıdemi olan işçinin işten çıkartılabilmesi için iş akdinin feshinin geçerli bir sebebe dayandırılması gerekir. Ancak, hamilelik ve doğumun geçerli fesih sebebi olarak değerlendirilemeyeceği kanunun emredici hükümlerindendir.

Kanunun “Eşit davranma ilkesi” başlıklı 5’inci maddesine göre işveren biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça bir işçiyi işe alırken, çalışma şartlarını oluştururken ve işten çıkartırken cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan ya da dolaylı farklı işlem yapamaz. İşveren, bu gerekçe ile işten çıkardığı işçiye, ihbar ve kıdem tazminatı gibi haklarının yanı sıra dört aya kadar ücreti tutarında ayrımcılık tazminatı ile yoksun bırakıldığı haklarını ödemek zorunda kalır.

DOĞUM VE HAMİLELİK NEDENİYLE RAPOR KULLANAN İŞÇİ İŞTEN ÇIKARTILABİLİR Mİ?

İşverenin hamilelik ve doğum sebebiyle kadın işçiyi işten çıkartabilmesi için aralıksız kullandığı rapor süresinin, iş yerinde hak kazanmış bulunduğu ihbar süresini 6 hafta aşması gerekir. Bu süre de analık izninin bitiminde başlar.

Bunun ne anlama geldiğini anlamak için önce ihbar süresine bakalım. İşçinin ihbar süresi, çalıştığı iş yerindeki çalışma süresine göre belirlenir. İhbar süresi iş yerindeki çalışma süresi 6 aydan az sürmüş işçi için 2 hafta, 6 aydan 1,5 yıla kadar sürmüş işçi için 4 hafta, 1,5 yıldan 3 yıla kadar sürmüş işçi için 6 hafta, 3 yıldan fazla sürmüş işçi için ise 8 haftadır.

Analık izni süresi ise doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 16 olmak üzere toplam 24 haftadır. Çoğul gebelik halinde ise analık izni 26 haftadır.

Buna göre, iş yerindeki çalışma süresi 3 yıldan fazla sürmüş olan işçi 24 haftalık (çoğul gebelikte 26 haftalık) analık izninin bitiminden sonra aralıksız olarak 14 hafta rapor kullanırsa, işveren için kadın işçiyi ihbar tazminatı ödemeksizin işten çıkarma hakkı doğar. Ancak, bu gerekçe ile işten çıkartılan kadın işçiye kıdem tazminatı ödenmek zorundadır.

Kullanılan rapor süresi aralıklı olursa işveren için yine haklı geçerli fesih sebebi oluşturmaz.

ÜCRETSİZ DOĞUM İZNİ ALABİLİRSİNİZ

Doğum izninin bitiminden sonra sağlık problemi devam eden kadın işçiler, aralıksız uzun süreli rapor kullanmak yerine 6 aya kadar ücretsiz izin haklarını kullanabilirler. Kanuna göre, isteği halinde kadın işçiye, 24 haftalık (çoğul gebelikte 26 haftalık) analık izni süresinin bitiminden sonra 6 aya kadar ücretsiz izin verilir. İşverenin ücretsiz izni verip vermeme konusunda tasarruf yetkisi bulunmuyor. Kanun ücretsiz izin verilmesini emrediyor. Ancak ücretsiz izin hakkının kullanılabilmesi için analık iznin bitiminden başlamak üzere alınması gerekir. Aksi takdirde, örneğin analık izni bittikten sonra bir süre rapor kullanıp, ardından ücretsiz izin talep edilmesi halinde işveren izni verip vermemekte serbest kalır.

Altı ay ücretsiz izne çıkmak gelirden de mahrum kalmak demektir. Bu kadar süre ücretsiz izin kullanmak istemeyen kadın işçi isterse ilk doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda ise 180 güne kadar haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanabilir. Bu durumda en azından aylık ücretinin yarısını alır. İşveren haftalık yarım gün izni de kullandırmak zorundadır.